Shloka 38
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
यद् यदागमसंयुक्त न कृच्छुमनुपश्यति । अथ तत्राप्युपादत्ते तमोडव्यक्तमिवानृतम्
yad yad āgama-saṁyuktaṁ na kṛcchram anupaśyati | atha tatrāpy upādatte tamoḍa-vyaktam ivānṛtam ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପୂର୍ବାନୁଭବର ବାସନାସହ ଯେ ଅବସ୍ଥା ସଂଯୁକ୍ତ, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ କଷ୍ଟକୁ କଷ୍ଟରୂପେ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଏବଂ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତମସାଚ୍ଛନ୍ନ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ପରି, ଅନୃତ ଏକ ମିଥ୍ୟା ସନ୍ତୋଷକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ତେଣୁ ସୁଷୁପ୍ତିରେ ସେ ଉପସ୍ଥିତ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପରି ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତମୋଜନିତ ମିଥ୍ୟା ସୁଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the mind can fail to recognize suffering when it is veiled by tamas and habitual impressions; even in deep sleep one may ‘experience’ a kind of false, indistinct contentment that is not true well-being.
In the Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues teaching about the nature of mind and experience, using sleep/dream imagery to show how delusion can make hardship seem absent and can present an illusory sense of ease.