Shloka 19
अध्याय २०८ — इन्द्रियनिग्रहः, सत्याहिंसात्मकवाक्, कर्मफलविवेकः
Restraint of the Senses, Non-harming Truthful Speech, and Discernment of Karmic Consequence
ये तथा पूर्वोक्त देवता-दो प्रकारके पितर माने गये हैं। त्वष्टाके पुत्र महायशस्वी श्रीमान् विश्वरूप हुए ।।
bhīṣma uvāca | ye tathā pūrvokta-devatā-dvau-prakārakau pitarau mānītau | tvaṣṭāyāḥ putro mahāyaśasvī śrīmān viśvarūpo 'bhavat || ajāikapād ahirbudhnyo virūpākṣo 'tha raivataḥ | haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś ca sureśvaraḥ | sāvitraḥ jayantaḥ pinākī cāparājitaḥ—ete ekādaśa rudrāḥ | mahābhāga aṣṭa vasūnāṃ nāmāni pūrvam eva proktāni ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ପ୍ରକାରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାନ୍ତି। ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରୀମାନ୍, ମହାୟଶସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱରୂପ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅଜୈକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ରୈବତ, ହର, ବହୁରୂପ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ସୁରେଶ୍ୱର, ସାବିତ୍ର, ଜୟନ୍ତ, ପିନାକୀ ଓ ଅପରାଜିତ—ଏମାନେ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର। ହେ ମହାଭାଗ, ଅଷ୍ଟ ବସୁଙ୍କ ନାମ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage reinforces a traditional classification of divine and ancestral orders: it enumerates the Rudras by name and situates them within a broader cosmological genealogy, emphasizing fidelity to earlier authoritative enumeration (“as stated before”).
Bhishma continues his didactic discourse in the Śānti Parva, listing sacred lineages and groups of deities: he mentions Viśvarūpa as Tvaṣṭṛ’s son, then names the Rudras, and notes that the Vasus were already listed earlier.