Shloka 23
एवं प्रकृतित: सर्वे प्रवर्तन्ते शरीरिण: । निवर्तन्ते निवृत्तौ च स्वर्ग चैवोपयान्ति च,इस प्रकार समस्त प्राणी प्रकृतिसे उत्पन्न होते और यथासमय उसीमें लयको प्राप्त होते हैं। उस लय अथवा मृत्युके पश्चात् वे पुण्य और पापके फलस्वरूप स्वर्ग और नरकमें जाते हैं
evaṁ prakṛtitaḥ sarve pravartante śarīriṇaḥ | nivartante nivṛttau ca svargaṁ caivopayānti ca ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ଲୟ (ମୃତ୍ୟୁ) ପାଇ ସେହି ପ୍ରକୃତିରେ ହିଁ ପୁନଃ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ତା’ପରେ ପୁଣ୍ୟ–ପାପର ଫଳାନୁସାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All beings emerge and function due to Prakriti and return to it at dissolution; after death, their experience of higher or lower worlds is governed by karma—merit and demerit—highlighting ethical responsibility within the natural cycle.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he explains the general law governing embodied existence: origin from nature, return at death, and subsequent movement to heaven (and implicitly hell) according to one’s deeds.