Shloka 6
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
यथा हिमवत: पार्श्व॑ पृष्ठ चन्द्रमसो यथा । न दृष्टपूर्व मनुजैर्न च तन्नास्ति तावता
bhīṣma uvāca | yathā himavataḥ pārśvaṁ pṛṣṭhaṁ candramaso yathā | na dṛṣṭapūrvaṁ manuṣyair na ca tan nāsti tāvatā ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବେ ହିମାଳୟର ଅପର ପାର୍ଶ୍ୱ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମାର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ଦେଖିନାହାନ୍ତି; ତଥାପି ଏହା ଆଧାରରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଥିବାରୁ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ କେବଳ ନ ଦେଖାଯିବାରୁ ଆତ୍ମା ନାହିଁ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Non-perception is not non-existence: the Self (Ātman), present within all beings as the inner ruler and of the nature of consciousness, is too subtle for the eyes; therefore its invisibility cannot be used to deny its reality.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and higher knowledge, Bhishma teaches Yudhiṣṭhira using a concrete analogy (unseen sides of the Himalaya and the moon) to argue that the indwelling Self exists even though it is not directly seen.