Shloka 32
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
अथ यद् दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येव तन्न संरभ्य चिन्तयेत्
atha yad duḥkhasaṃyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṃ raja ity eva tan na saṃrabhya cintayet ||
ଯେତେବେଳେ ମନରେ ଦୁଃଖସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ଅପ୍ରୀତି ଜନାଉଥିବା ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ରଜୋଗୁଣର ପ୍ରବୃତ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ସେଇ ଦୁଃଖ ମିଳିଲେ ଚିନ୍ତାରେ ମନକୁ ଅଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଚିନ୍ତା ଦୁଃଖକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଏ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Sorrowful, displeasing mental states should be identified as the rise of rajas; instead of feeding them with anxious rumination, one should remain unagitated, since worry intensifies suffering.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on inner discipline and ethical living; here he gives a practical diagnostic: recognize distress as a guṇa-driven movement (rajas) and avoid reactive worry.