Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 20
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
Devanagari script
त्वचा स्पर्शयते स्पर्श बुद्धिर्विक्रियतेड्सकृत् । येन प्रार्थयते किज्चित् तदा भवति तनमन:
Translation
ତ୍ୱଚା ଦ୍ୱାରା (ବୁଦ୍ଧି) ସ୍ପର୍ଶକୁ ଜାଣେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ପୁନଃପୁନଃ ବିକାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେ କରଣ ଦ୍ୱାରା ସେ କିଛି ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେତେବେଳେ ମନ ସେହି ରୂପକୁ ଧାରଣ କରେ।
Word by Word
त्वचाby/with the skin (sense of touch)
त्वचा:
Karana
TypeNoun
Rootत्वच्
FormFeminine, Instrumental, Singular
स्पर्शयतेtouches/contacts
स्पर्शयते:
Karta
TypeVerb
Rootस्पृश्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
स्पर्शम्touch (object of contact)
स्पर्शम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्पर्श
FormMasculine, Accusative, Singular
बुद्धिःthe intellect
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
विक्रियतेis modified/undergoes change
विक्रियते:
Karta
TypeVerb
Rootवि + कृ
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
सकृत्once
सकृत्:
TypeIndeclinable
Rootसकृत्
येनby which (instrument/means)
येन:
Karana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
प्रार्थयतेdesires/requests/aims at
प्रार्थयते:
Karta
TypeVerb
Rootप्र + अर्थय्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
किञ्चित्something (anything)
किञ्चित्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम् + चित्
FormNeuter, Accusative, Singular
तदाthen/at that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
भवतिbecomes
भवति:
Karta
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
तन्मनःthat mind (mind taking that form)
तन्मनः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् + मनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes