Shloka 48
भृगु–भरद्वाजसंवादः: वर्णभेदस्य कर्माधारितव्याख्या
Bhrigu–Bharadvaja Dialogue: A Karma-Based Account of Varṇa
हेतुवादान् प्रवदिता वक्ता संसत्सु हेतुमत् । आक्रोष्टा चाभिवक्ता च ब्रह्म॒वाक्येषु च द्विजान्
hetuvādān pravaditā vaktā saṃsatsu hetumat | ākroṣṭā cābhivaktā ca brahmavākyeṣu ca dvijān |
ମୁଁ ସଭାମାନଙ୍କୁ ଯାଇ ହେତୁବାଦ ହିଁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲି, ଯୁକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା କଥା ହିଁ କହୁଥିଲି। ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବେଦବାକ୍ୟ ଉପରେ ବିଚାର କରୁଥିଲେ, ସେଠି ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ ଆକ୍ରମଣ କରି—ଗାଳି ଦେଇ, ପ୍ରତିବାଦ କରି—ମୋର ତର୍କବାଦକୁ ହିଁ ଦେଖାଉଥିଲି।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma condemns the arrogant misuse of logic in sacred or learned settings: reasoned speech should serve truth and dharma, not ego, insult, or the humiliation of the wise—especially when discussing Vedic teachings.
Bhishma is recounting his own past conduct: in assemblies he habitually argued and debated, and when Brahmins discussed Vedic statements with reverence, he would aggressively interrupt, abuse, and contradict them, asserting his own contentious reasoning.