Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

अध्याय १७८ — प्राणवायुगतिः तथा शारीराग्निव्यवस्था

Adhyāya 178 — The courses of prāṇa-vāyu and the regulation of the bodily fire

मणी वोष्टस्य लम्बेते प्रियौ वत्सतरो मम । शुद्ध हि दैवमेवेदं हठेनैवास्ति पौरुषम्‌,'यह ऊँट मेरे बछड़ोंको उछाल-उछालकर विषम मार्गसे ही जा रहा है। काकतालीयन्यायसे- (अर्थात्‌ दैवसंयोगसे) इन्हें गर्दनपर उठाकर बुरे मार्गसे ही दौड़ रहा है। इस ऊँटके गलेमें मेरे दोनों प्यारे बछड़े दो मणियोंके समान लटक रहे हैं। यह केवल दैवकी ही लीला है। हठपूर्वक किये हुए पुरुषार्थसे क्या होता है?

maṇī voṣṭasya lambe te priyau vatsatarau mama | śuddhaṃ hi daivam evedaṃ haṭhenaivāsti pauruṣam ||

ମୋର ଦୁଇ ପ୍ରିୟ ବଛଡ଼ା ଏହି ଉଠର ଗଳାରେ ଦୁଇ ମଣି ପରି ଲଟକୁଛି। ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଦୈବର ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ; କେବଳ ହଠରେ କରା ପୁରୁଷାର୍ଥ କ’ଣ କରିପାରିବ?

मणीtwo jewels
मणी:
Karta
TypeNoun
Rootमणि
FormMasculine, Nominative, Dual
वोष्ठस्यof the lip
वोष्ठस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootओष्ठ
FormMasculine, Genitive, Singular
लम्बेतेhang down
लम्बेते:
TypeVerb
Rootलम्ब्
FormPresent, Third, Dual, Atmanepada
प्रियौdear (two)
प्रियौ:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रिय
FormMasculine, Nominative, Dual
वत्सतरौtwo calves
वत्सतरौ:
Karta
TypeNoun
Rootवत्सतर
FormMasculine, Nominative, Dual
ममof me / my
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
शुद्धम्purely / solely
शुद्धम्:
Karta
TypeAdjective
Rootशुद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
दैवम्fate / divine dispensation
दैवम्:
Karta
TypeNoun
Rootदैव
FormNeuter, Nominative, Singular
एवonly
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
हठेनby force / obstinacy
हठेन:
Karana
TypeNoun
Rootहठ
FormMasculine, Instrumental, Singular
एवonly
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अस्तिis
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
पौरुषम्human effort / manly exertion
पौरुषम्:
Karta
TypeNoun
Rootपौरुष
FormNeuter, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
C
camel (uṣṭra/voṣṭa)
T
two calves (vatsatarau)
J
jewels (maṇī)