Shloka 69
असिना धर्मगर्भेण पालयस्व प्रजा इति । तलवार देकर उन्होंने मनुसे कहा--“तुम मनुष्योंके शासक हो; अतः इस धर्मगर्भित खड्गसे प्रजाका पालन करो || ६८ $ || धर्मसेतुमतिक्रान्ता: स्थूलसूक्ष्मात्मकारणात्,“जो लोग स्थूल शरीर और सूक्ष्म शरीरको सुख देनेके लिये धर्मकी मर्यादाका उल्लंघन करें, उन्हें नन््यायपूर्वक पृथक्-पृथक् दण्ड देना। धर्मपूर्वक समस्त प्रजाकी रक्षा करना, किसीके प्रति स्वेच्छाचार न करना। कटुवचनसे अपराधीका दमन करना :वाग्दण्ड' कहलाता है। जिसमें अपराधीसे बहुतसा सुवर्ण वसूल किया जाय, वह “अर्थदण्ड' कहलाता है। शरीरके किसी अड़विशेषका छेदन करना 'काय-दण्ड' कहा गया है। किसी महान् अपराधके कारण अपराधीका जो वध किया जाता है, वह “प्राणदण्ड” के रूपमें प्रसिद्ध है। ये चारों दण्ड तलवारके दुर्निवार या दुर्धर्ष रूप हैं। यह बात समस्त प्रजाको बता देनी चाहिये
asina dharmagarbheṇa pālayasva prajā iti |
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଧର୍ମଗର୍ଭ ଖଡ୍ଗ ଦେଇ ସେମାନେ କହିଲେ—“ଏହି ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାକୁ ପାଳନ କର।” ଖଡ୍ଗ ହସ୍ତାନ୍ତର କରି ସେମାନେ ମନୁଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ—ରାଜଶକ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଯେମାନେ ସ୍ଥୂଳ ଦେହ କିମ୍ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମଭାବକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଧର୍ମସୀମା ଲଂଘନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଦଣ୍ଡରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାର ସୁରକ୍ଷା ଧର୍ମାନୁସାରେ ହେଉ, ମନମାନି କିମ୍ବା ପକ୍ଷପାତ ନୁହେଁ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal power (symbolized by the sword) is legitimate only when it is ‘dharma-garbha’—used to protect subjects and uphold moral order. Punishment must be just, proportionate, and free from personal whim.
Bhishma recounts a traditional instruction given to Manu: he is entrusted with a sword and commanded to rule by dharma, protecting the people and restraining transgressors through appropriate penalties.