Shloka 753
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
मांसं मूत्रं पुरीषं च प्राश्य संस्कारमर्हति । अनास्तिक पुरुषोंके लिये एक गोदानमात्र ही प्रायश्चित्त बतलाया गया है। कुत्ते
bhīṣma uvāca | māṁsaṁ mūtraṁ purīṣaṁ ca prāśya saṁskāram arhati |
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ମାଂସ, ମୂତ୍ର ଓ ପୁରୀଷ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପୁନଃ ସଂସ୍କାର (ଶୁଦ୍ଧି-ବିଧି) ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ। ନାସ୍ତିକ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଏକ ଗୋଦାନକୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କୁକୁର, ଶୂକର, ମନୁଷ୍ୟ, କୁକୁଟ ଓ ଗର୍ଦ୍ଧଭର ମାଂସ ଏବଂ ମଲ-ମୂତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପୁନଃ ସଂସ୍କାର ହେବା ଉଚିତ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that serious violations of purity norms—especially consuming forbidden or impure substances—require formal expiation and restorative rites (saṁskāra) to re-establish dharmic eligibility; it also notes a specific expiation (cow-gift) in the case of a nāstika.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira about rules of conduct and expiation, specifying what purification is required when a dvija consumes impure substances and mentioning related expiations for particular cases.