Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
“शत्रु ककणाजनक वचन बोल रहा हो तो भी उसे मारे बिना न छोड़े। जिसने पहले अपना अपकार किया हो, उसको अवश्य मार डाले और उसमें दु:ख न माने ।।
bhīṣma uvāca | saṅgrahānugrahe yatnaḥ sadā kāryo 'n-asūyatā | nigrahaś cāpi yatnena kartavyo bhūtim icchatā ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଶତ୍ରୁ କରୁଣାଜନକ ବାକ୍ୟ କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ନିହତ କରିବା ବିନା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେ ପୂର୍ବରୁ ଅପକାର କରିଛି, ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନିହତ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ତାହାରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ରାଜା ଦୋଷଦୃଷ୍ଟି ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରି ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଧରିରଖିବା ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ଯତ୍ନଶୀଳ ହେଉ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନିଗ୍ରହ/ଦମନ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କରୁ।
भीष्म उवाच
A ruler aiming at prosperity should combine two disciplines: (1) saṅgraha and anugraha—winning, retaining, and supporting people through benevolence; and (2) nigraha—firmly restraining enemies and disruptive forces. Both require steady, intentional effort, and should be pursued without envy or fault-finding.
In Shanti Parva’s instruction on kingship (rājadharma), Bhishma continues advising Yudhishthira on practical governance. Here he summarizes a balanced policy: cultivate allies and subjects through favor and inclusion, while also suppressing threats to the kingdom with disciplined resolve.