Shloka 39
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
करिष्ये जीविते यत्नं यावद् युक्त्या प्रतिग्रहात् | “तथापि मुझ-जैसे बुद्धिमानूको घबराना नहीं चाहिये। अतः: जहाँतक युक्ति काम देगी, परस्पर सहयोगका आदान-प्रदान करके मैं जीवन-रक्षाके लिये प्रयत्न करूँगा ।।
kariṣye jīvite yatnaṁ yāvad yuktyā pratigrahāt |
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁକ୍ତି କାମ ଦେଇପାରେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରସ୍ପର ସହଯୋଗର ଆଦାନ‑ପ୍ରଦାନ କରି ମୁଁ ଜୀବନ‑ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି। କାରଣ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ, ବିଦ୍ୱାନ ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ପୁରୁଷ ମହାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆପଦ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଡୁବେ ନାହିଁ; ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ହିଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even in severe adversity, a truly wise person does not collapse into despair; using yukti (sound reasoning) and appropriate means—including mutual assistance—he continues to strive for protection of life and a way out of danger.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and nīti. Here he emphasizes practical wisdom: when threatened by calamity, one should employ reasoned strategy and reciprocal support to safeguard life rather than surrender to fear.