Shloka 33

Āśā-prabhava (आशाप्रभव) — On the Rise and Power of Hope/Expectation

Sumitra Itihāsa Begins

Devanagari script

पृष्टश्न तेन बहुशः प्राप्त कथमनुत्तमम्‌ । त्रैलोक्यराज्यं धर्मज्ञ कारणं तद्‌ ब्रवीहि मे । प्रह्दोडपि महाराज ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत्‌

Transliteration

pṛṣṭaś ca tena bahuśaḥ prāptaṁ katham anuttamam | trailokya-rājyaṁ dharmajña kāraṇaṁ tad bravīhi me | prahlādo 'pi mahārāja brāhmaṇaṁ vākyam abravīt |

Translation

ସେ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପଚାରି କହିଲେ—“ଧର୍ମଜ୍ଞ! ଆପଣ କିପରି ତ୍ରିଲୋକର ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ? ତାହାର କାରଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Word by Word

• पृष्टः: having been asked
• पृष्टः: Karta
• Type: Verb
• Root: पृच्छ् (धातु) → पृष्ट (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• असि: you are
• असि: Karta
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present indicative), मध्यम, एकवचन

• तेन: by him / by that (person)
• तेन: Karana
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, तृतीया, एकवचन

• बहुशः: many times, repeatedly
• बहुशः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: true

• प्राप्तम्: obtained, attained
• प्राप्तम्: Karma
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• कथम्: how?
• कथम्: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: true

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• त्रैलोक्यराज्यम्: sovereignty over the three worlds
• त्रैलोक्यराज्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य-राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• धर्मज्ञ: O knower of dharma
• धर्मज्ञ: Sampradana
• Type: Noun
• Root: धर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• कारणम्: cause, reason
• कारणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तत्: that (reason)
• तत्: Karma
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ब्रवीहि: tell, speak
• ब्रवीहि: Karta
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यम, एकवचन

• मे: to me / for me
• मे: Sampradana
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, चतुर्थी/षष्ठी (एन्क्लिटिक), एकवचन

• प्रह्लादः: Prahlāda
• प्रह्लादः: Karta
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also, even
• अपि: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अपि
• Form: true

• महाराज: O great king
• महाराज: Sampradana
• Type: Noun
• Root: महाराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• ब्राह्मणम्: the Brahmin
• ब्राह्मणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वाक्यम्: speech, words
• वाक्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: Karta
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), प्रथम, एकवचन

Speaker

घतयाट्र उवाच

Characters & Entities

• Prahlāda
• Brāhmaṇa
• Trailokya (the three worlds)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse frames ethical inquiry: supreme power (trailokya-rājya) is not treated as accidental but as having a discernible cause rooted in dharma, inviting reflection on how righteousness and conduct relate to authority and success.

What is happening in the narrative?

A speaker repeatedly asks a dharma-knower how he attained unsurpassed rule over the three worlds and requests the reason; the narrative then shifts to Prahlāda, who addresses the brāhmaṇa, continuing the instructional dialogue.