Shloka 21
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
प्रतिश्रुत्य प्रदातव्य: स्वकार्यस्तु बलात्कृत: । कोई नीच मनुष्य भी यदि दूसरोंकी कार्यसिद्धिकी इच्छासे धर्मके लिये भीख माँगने आवे तो उसे देनेकी प्रतिज्ञा कर लेनेपर अवश्य ही धनका दान देना चाहिये। इस प्रकार धनोपार्जन करनेवाला यदि कपटपूर्ण व्यवहार करता है तो वह दण्डका पात्र होता है || २० हे यः कश्रिद् धर्मसमयात् प्रच्युतो धर्मसाधन:
pratiśrutya pradātavyaḥ svakāryas tu balātkṛtaḥ | he yaḥ kaścid dharmasamāyāt pracyuto dharmasādhanaḥ ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ବଳପୂର୍ବକ କରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କୌଣସି ନୀଚ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଧର୍ମର ନାମରେ—ଅନ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ—ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଆସେ, ତେବେ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଦେଲା ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ବ୍ୟବହାରରେ ଧନ ପାଇ ପଛରେ କପଟ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ। ଏବଂ ଯେ ଧର୍ମର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ-ନିୟମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ଧର୍ମସାଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A pledge to give creates a binding moral obligation: once you promise, you must donate. Coercion and deceit in transactions—especially when framed as ‘for dharma’—are condemned, and deviation from agreed dharmic norms makes one liable to punishment and moral fall.
In Bhishma’s instruction on righteous conduct in Shanti Parva, he lays down practical ethical rules: keep your word in matters of giving, do not pursue your ends through force, and recognize that fraudulent behavior under the guise of dharma warrants punishment.