Shloka 31
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
न चोद्योगेन बुद्धया वा रूपद्रव्येण वा पुन: । भेदाच्चैव प्रदानाच्च भिद्यन्ते रिपुभिर्गणा:
na codyogena buddhayā vā rūpadravyeṇa vā punaḥ | bhedāc caiva pradānāc ca bhidyante ripubhir gaṇāḥ ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଜାତି ଓ କୁଳରେ ଲୋକେ ସମାନ ହୋଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟମ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ରୂପ-ସମ୍ପଦରେ ସମସ୍ତେ ଏକରୂପ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହି ଭେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମନରେ ବିଭେଦବୁଦ୍ଧି ଜଗାନ୍ତି ଏବଂ କିଛିକୁ ଧନ ଦେଇ ଲାଞ୍ଚ ଦେଇ ସମଗ୍ର ସଂଘକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଗଣର ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଏକତା ହିଁ ନାଗରିକଙ୍କର ମହାଶରଣ ଓ ବଳ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Unity is the strongest protection for a republic or collective polity. Since people naturally differ in effort, intelligence, and wealth, enemies can exploit these differences through factionalism and bribery; therefore, maintaining solidarity is essential.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and social order, Bhishma advises about the vulnerabilities of a gaṇa (republic/assembly). He explains how adversaries destabilize such polities by creating internal divisions and buying off members.