Shloka 12
जनकस्य युद्धोपदेशः — Janaka’s Instruction on Steadfast Battle-Conduct
हर्षयेयुविंषण्णांश्व व्यवस्थाप्य परस्परम् । जितां च भूमिं रक्षेत भग्नान् नात्यनुसारयेत्
harṣayeya viṣaṇṇānś ca vyavasthāpya parasparam | jitāṃ ca bhūmiṃ rakṣeta bhagnān nātyanusarayet ||
ଯଦି ନିଜ ସେନା ବିଷଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଶିଥିଳ ହେଉଛି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ବ୍ୟୂହରେ ପୁନଃବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ପରସ୍ପର ସହାୟ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେମାନଙ୍କର ହର୍ଷ ଓ ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଜିତା ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଭାଙ୍ଗି ପଳାଉଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଅତିଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A righteous commander balances courage with restraint: restore morale and formation, consolidate gains by securing conquered ground, and avoid overextension by chasing a defeated enemy too far.
In Bhīṣma’s instruction on rājadharma and conduct in war, he outlines practical battlefield counsel: re-form dispirited troops, encourage them, hold captured positions, and refrain from excessive pursuit of fleeing opponents.