Shloka 42

Duryodhana-patana-anuśocana

The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint

Devanagari script

ततो मुहूर्तमाश्चस्य दुर्योधनमुपस्थितम्‌ । वेगेनाभ्यपतद्‌ राजन्‌ भीमसेन: प्रतापवान्‌

Transliteration

tato muhūrtam āścarya duryodhanam upasthitam | vegena abhyapatad rājan bhīmasenaḥ pratāpavān |

Translation

ତାପରେ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ, ହେ ରାଜନ, ପ୍ରତାପବାନ ଭୀମସେନ ଅପ୍ରତିହତ ବେଗରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आश्वस्य: he took breath / recovered
• Type: Verb
• Root: आ-श्वस् (धातु)
• Form: लुङ् (अorist), प्रथमपुरुष, एकवचन

• दुर्योधनम्: Duryodhana
• दुर्योधनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दुर्योधन
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपस्थितम्: standing near / present
• Type: Adjective
• Root: उप-स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (दुर्योधनम् इति विशेषणम्)

• वेगेन: with speed, swiftly
• वेगेन: Karana
• Type: Noun
• Root: वेग
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अभ्यपतत्: rushed upon / sprang at
• Type: Verb
• Root: अभि-पत् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• भीमसेनः: Bhimasena
• भीमसेनः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीमसेन
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रतापवान्: mighty, valorous
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (भीमसेनः इति विशेषणम्)

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Duryodhana
• Bhīmasena (Bhīma)
• Vāyudeva (as speaker)
• rājan (the addressed king)