Shloka 63
राजन! रणभूमिमें उस गदाकी चोट खाकर भीमसेनके मस्तकसे रक्तकी धारा बह चली और वे मदकी धारा बहानेवाले गजराजके समान अधिक शोभा पाने लगे ।। ततो गदां वीरहणीमयोमयीं प्रगृह् वज्ाशनितुल्यनि:स्वनाम् । अताडयच्छत्रुममित्रकर्षणो बलेन विक्रम्य धनंजयाग्रज:,तदनन्तर अर्जुनके बड़े भाई शत्रुसूदन भीमसेनने बलपूर्वक पराक्रम प्रकट करके वज्र और अशनिके तुल्य महान् शब्द करनेवाली वीरविनाशिनी लोहमयी गदा हाथमें लेकर उसके द्वारा अपने शत्रुपर प्रहार किया
sañjaya uvāca |
rājan raṇabhūmau tasya gadā-prahāreṇa bhīmasenasya mastakāt raktadhārā prasasāra, sa ca mada-dhārā-prasravaṇa-gajarāja iva bhūyo 'pi śobhām avāpa ||
tato gadāṃ vīrahaṇīm ayomayīṃ pragṛhya vajrāśani-tulya-niḥsvanām |
atāḍayac chatrum amitra-karṣaṇo balena vikramya dhanañjayāgrajaḥ ||
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ରଣଭୂମିରେ ସେହି ଗଦାର ଆଘାତରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ରକ୍ତଧାରା ବହିଲା; ତଥାପି ସେ ମଦଧାରା ଝରାଉଥିବା ଗଜରାଜ ପରି ଅଧିକ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ, ଶତ୍ରୁସୂଦନ ଭୀମସେନ ବଳପୂର୍ବକ ପରାକ୍ରମ ପ୍ରକାଶ କରି, ବଜ୍ର ଓ ଅଶନି ସମ ଘୋର ନାଦ କରୁଥିବା, ବୀରବିନାଶିନୀ ଲୋହମୟ ଗଦା ଧରି, ତାହାଦ୍ୱାରା ନିଜ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights steadfastness and resolve under suffering: even wounded, Bhima’s presence and determination intensify. Ethically, it reflects the harsh reality of kshatriya-duty in war—courage and endurance are praised, while the narrative also implicitly reminds us of the heavy cost of violence.
On the battlefield Bhima is struck by a mace and bleeds from the head, yet appears even more formidable. Immediately afterward he seizes a heavy iron mace, described as thunderbolt-like in sound and hero-destroying in power, and strikes his enemy with renewed force.