Shloka 42
Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57
Devanagari script
निपतन्त्या महाराज पृथिवी समकम्पत । राजेन्द्र! भीमसेनकी छोड़ी हुई उस वेगवती गदाके गिरनेसे धरती डोलने लगी ।। ४१६ || तां नामृष्यत कौरव्यो गदां प्रतिहतां रणे
Transliteration
sañjaya uvāca | nipatantyā mahārāja pṛthivī samakampata | rājendra bhīmasenena muktāyā vegavatyā gadāyā nipatanāt dharā cacāla | tāṃ nāmṛṣyata kauravyo gadāṃ pratihatāṃ raṇe |
Translation
ମହାରାଜ! ତାହା ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଠିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ଗଦା ପ୍ରତିହତ ହୋଇଥିବାକୁ କୌରବକୁମାର ସହିପାରିଲା ନାହିଁ।
Word by Word
निपतन्त्याby (its) falling down
निपतन्त्या:
करण
TypeVerb
Rootनिपत् (धातु) → निपतन्ती (वर्तमान कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
पृथिवीthe earth
पृथिवी:
कर्ता
TypeNoun
Rootपृथिवी
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समकम्पतshook, trembled
समकम्पत:
TypeVerb
Rootकम्प् (धातु) + सम्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन
ताम्that (one/it)
ताम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अमृष्यतdid not endure, could not bear
अमृष्यत:
TypeVerb
Rootमृष् (धातु) + अ (निषेध/नञ्-प्रभावः) → अमृष्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन
कौरव्यःthe Kaurava (warrior)
कौरव्यः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकौरव्य
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गदाम्the mace
गदाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगदा
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिहताम्struck back, repelled
प्रतिहताम्:
TypeAdjective
Rootप्रति-हन् (धातु) → प्रतिहत (भूतकृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
रणेin battle
रणे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootरण
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SanjayaD
Dhritarashtra (implied by address: mahārāja)B
Bhimasena (Bhima)K
Kaurava prince (Duryodhana)G
gada (mace)P
pṛthivī/dharā (earth)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes