Shloka 48
कुमाराभिषेकप्रश्नः — Inquiry into Kumāra (Skanda) Investiture at Sarasvatī
जहाँ पूर्वकालमें साक्षात् राजाधिराज सोमने विधिपूर्वक राजसूय-यज्ञका अनुष्ठान किया था। उस श्रेष्ठ यजञ्ञमें बुद्धिमान विप्रवर महात्मा अत्रिने होताका कार्य किया था ।।
yatra pūrvakāle sākṣāt rājādhirājaḥ somo vidhivat rājasūya-yajñam anuṣṭhitavān | tasmin śreṣṭhe yajñe buddhimān vipravaro mahātmā atriṇe hotṛ-kāryaṃ kṛtavān || yasyānte 'bhūt sumahat dānavānāṃ daiteyānāṃ rākṣasānāṃ ca devaiḥ | yasmin yuddhe tārakākhyaṃ sutīvraṃ yatra skandas tārakākhyaṃ jaghāna ||
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ରାଜାଧିରାଜ ସୋମ ବିଧିପୂର୍ବକ ରାଜସୂୟ-ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଅତ୍ରି ହୋତାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞାନ୍ତେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଦାନବ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ୍ ଓ ଭୟଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମ ହେଲା—ସେହି ତୀବ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ସ୍କନ୍ଦ ତାରକ ନାମକ ଦୈତ୍ୟକୁ ବଧ କଲେ।
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse links rightful sovereignty and ritual propriety (vidhivat rājasūya) with the maintenance of cosmic order: when dharma is upheld through correct rites and qualified priests, destructive forces are ultimately checked, symbolized by Skanda’s slaying of Tāraka.
Vaiśaṃpāyana recalls a sacred location where Soma once performed a Rājasūya with the sage Atri as Hotṛ; the recollection expands into a mythic memory of a great war between gods and demonic hosts, culminating in Skanda killing the demon Tāraka.