Shloka 15
Daiva–Puruṣakāra Saṃvāda
Kṛpa’s Counsel on Destiny and Human Effort
Devanagari script
शवक्नोति जीवितुं दक्षो नालस: सुखमेधते । दृश्यन्ते जीवलोकेडस्मिन् दक्षा: प्रायो हितैषिण:,पुरुषार्थमें लगा हुआ दक्ष पुरुष सुखसे जीवन-निर्वाह कर सकता है; परंतु आलसी मनुष्य कभी सुखी नहीं होता है। इस जीव-जगतमें प्राय: तत्परतापूर्वक कर्म करनेवाले ही अपना हित साधन करते देखे जाते हैं
Transliteration
śaknoti jīvituṁ dakṣo nālasaḥ sukham edhate | dṛśyante jīvaloke ’smin dakṣāḥ prāyo hitaiṣiṇaḥ ||
Translation
କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—ପୁରୁଷାର୍ଥରେ ଲଗ୍ନ ଦକ୍ଷ ପୁରୁଷ ସୁଖରେ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଆଳସୀ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ସୁଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଜୀବଲୋକରେ ପ୍ରାୟଃ ଦକ୍ଷ ହୋଇ ତତ୍ପରତାରେ କର୍ମ କରୁଥିବାମାନେ ହିଁ ନିଜ ହିତ ସାଧନ କରନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।
Word by Word
शक्नोतिis able
शक्नोति:
TypeVerb
Rootशक्
Formलट्, वर्तमान, प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
जीवितुम्to live
जीवितुम्:
Karma
TypeVerb
Rootजीव्
Formतुमुन् (infinitive), कर्तरि
दक्षःa capable (man)
दक्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootदक्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
आलसःa lazy (man)
आलसः:
Karta
TypeAdjective
Rootआलस
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुखम्happiness; comfort
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एधतेprospers; thrives
एधते:
TypeVerb
Rootएध्
Formलट्, वर्तमान, प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
दृश्यन्तेare seen; are found
दृश्यन्ते:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलट्, वर्तमान, प्रथम, बहुवचन, आत्मनेपद, कर्मणि (passive)
जीवलोकेin the world of living beings
जीवलोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजीवलोक
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
दक्षाःcapable (people)
दक्षाः:
Karta
TypeAdjective
Rootदक्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रायःmostly; generally
प्रायः:
TypeIndeclinable
Rootप्रायस्
हितैषिणःwell-wishers; those seeking (their) good
हितैषिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootहितैषिन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
Speaker
कृप उवाच
Characters & Entities
K
KṛpaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes