Shloka 69

अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः

Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve

Devanagari script

भवतोस्तु यदि प्रज्ञा न मोहादपनीयते । व्यापन्नेडस्मिन्‌ महत्यर्थ यन्नः श्रेयस्तदुच्यताम्‌,“यदि आप दोनोंकी बुद्धि मोहसे नष्ट न हो गयी हो तो इस महान्‌ संकटके समय अपने बिगड़े हुए कार्यको बनानेके उद्देश्यसे हमारे लिये क्‍या करना श्रेष्ठ होगा? यह बताइये”

Transliteration

bhavatoḥ tu yadi prajñā na mohād apanīyate | vyāpanne 'smin mahaty arthe yan naḥ śreyas tad ucyatām ||

Translation

ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଯଦି ଆପଣମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ମୋହରେ ଅପହୃତ ହୋଇନଥାଏ, ତେବେ ଏହି ମହାସଙ୍କଟରେ—ଯେତେବେଳେ ଆମ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଗଡ଼ିଗଲା—ଆମ ପାଇଁ କ’ଣ ଶ୍ରେୟସ୍କର, ତାହା କହନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମର ବିଗଡ଼ିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସୁଧାରିପାରିବ।

Word by Word

• भवतोः: of you two
• भवतोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: भवत्
• Form: पुं, षष्ठी, द्विवचन

• तु: but/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु

• यदि: if
• Type: Indeclinable
• Root: यदि

• प्रज्ञा: intelligence, discernment
• प्रज्ञा: कर्ता
• Type: Noun
• Root: प्रज्ञा
• Form: स्त्री, प्रथमा, एकवचन

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• मोहात्: from delusion
• मोहात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: मोह
• Form: पुं, पञ्चमी, एकवचन

• अपनीयते: is taken away/removed
• Type: Verb
• Root: अप-नी
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद, कर्मणि (passive)

• व्यापन्ने: when (it is) ruined/when calamity has occurred
• व्यापन्ने: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: वि-आपद्
• Form: पुं/नपुं, सप्तमी, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: पुं/नपुं, सप्तमी, एकवचन

• महति: great
• महति: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: महत्
• Form: पुं/नपुं, सप्तमी, एकवचन

• अर्थे: in the matter/situation
• अर्थे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अर्थ
• Form: पुं, सप्तमी, एकवचन

• यत्: what/that which
• यत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• नः: for us/our
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: चतुर्थी/षष्ठी, बहुवचन

• श्रेयः: the better course, welfare
• श्रेयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: श्रेयस्
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• उच्यताम्: let it be said/tell (it)
• Type: Verb
• Root: वच्
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद, कर्मणि (passive)

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya