द्रोणानीक-व्यतिक्रमः — Kṛṣṇa–Arjuna Break Through Droṇa’s Array
शकट: पद्मकश्चार्धो व्यूहो द्रोणेन निर्मित: । पद्मकर्णिकमध्यस्थ: सूचीपाश्चे जयद्रथ:
śakaṭaḥ padmakaś cārdho vyūho droṇena nirmitaḥ | padmakarṇikāmadhyasthaḥ sūcīpāś ca jayadrathaḥ ||
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଦ୍ରୋଣ ଶକଟ ଓ ପଦ୍ମକ ବ୍ୟୂହ ସହ ଏକ ଅର୍ଧବ୍ୟୂହ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିଲେ। ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକାମଧ୍ୟରେ ଜୟଦ୍ରଥ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛେ ସୂଚି-ସଦୃଶ ଭେଦକ ସେନାଦଳ ବିନ୍ୟସ୍ତ ହେଲା।
संजय उवाच
The verse highlights how martial intelligence can be used to concentrate protection around a single objective, raising ethical questions about means and ends in war: when strategy serves a vow or revenge, it can intensify conflict and test the boundaries of dharma.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Droṇa has arranged complex formations—Śakaṭa and Padmaka (with an additional half-array)—and has placed Jayadratha at the very center (the ‘lotus-pericarp’), with needle-like forces behind, indicating a layered defensive setup to shield Jayadratha from attack.