Shloka 2
अध्याय ४ — भीष्मेन कर्णोत्साहनम्
Bhīṣma’s Encouragement of Karṇa
संजय कहते हैं--राजन्! इस प्रकार बहुत कुछ बोलते हुए कर्णकी बात सुनकर कुरुकुलके वृद्ध पितामह भीष्मने प्रसन्नचित्त होकर देश और कालके अनुसार यह बात कही -- || समुद्र इव सिन्धूनां ज्योतिषामिव भास्कर: । सत्यस्य च यथा सन््तो बीजानामिव चोर्वरा,“कर्ण! जैसे सरिताओंका आश्रय समुद्र, ज्योतिर्मय पदार्थोंका सूर्य, सत्यका साधु पुरुष, बीजोंका उर्वरा भूमि और प्राणियोंकी जीविकाका आधार मेघ है, उसी प्रकार तुम भी अपने सुहृदोंके आश्रयदाता बनो। जैसे देवता सहस्रलोचन इन्द्रका आश्रय लेकर जीवन- निर्वाह करते हैं, उसी प्रकार समस्त बन्धु-बान्धव तुम्हारा आश्रय लेकर जीवन धारण करें
sañjaya uvāca—rājan, evaṃ bahuvidhaṃ bruvataḥ karṇasya vacanaṃ śrutvā kurukulavṛddhaḥ pitāmaho bhīṣmaḥ prasannacitto deśakālānusāreṇa idaṃ vacanam uvāca—samudra iva sindhūnāṃ jyotiṣām iva bhāskaraḥ | satyasya ca yathā santaḥ bījānām iva corvarā ||
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଏପରି ଅନେକ କଥା କହୁଥିବା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି କୁରୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରସନ୍ନମନେ ଦେଶ-କାଳୋଚିତ ଭାବେ କହିଲେ—“କର୍ଣ୍ଣ! ଯେପରି ନଦୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ସମୁଦ୍ର, ଜ୍ୟୋତିମୟ ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟର ଆଧାର ସାଧୁଜନ, ଏବଂ ବୀଜମାନଙ୍କର ଆଧାର ଉର୍ବର ଭୂମି—ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସୁହୃଦମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।”
संजय उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma urges Karṇa to embody protective leadership: like the ocean, sun, righteous truth-bearers, and fertile earth, a powerful person should become a dependable refuge for friends and kin. The ethical emphasis is on sustaining others through steadiness, generosity, and responsibility appropriate to the moment.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that after hearing Karṇa’s extended speech, Bhīṣma—pleased and speaking with situational propriety—responds with a series of similes, encouraging Karṇa to serve as the support and shelter of his allies, as the gods rely on Indra.