Adhyaya 35
द्रोणानीकाभिमुखगमनम् (Abhimanyu advances toward Droṇa’s host)
Upa-parva: Droṇānīka-praveśa (Abhimanyu’s assault on Droṇa’s formation) — Episode Unit
Sañjaya reports that Abhimanyu (Saubhadrā) hears Dharmarāja Yudhiṣṭhira’s instruction and orders his charioteer to drive toward Droṇa’s troops. The charioteer warns that an excessive burden has been placed upon Abhimanyu, noting Droṇa’s accomplished mastery of supreme weapons and urging deliberation before combat. Abhimanyu dismisses the caution with confident assertions of kṣatriya capacity, claiming readiness even against celestial-level opponents, and reiterates the command to advance without delay. The chariot team is urged forward; forces converge as Kauravas turn to meet him and Pāṇḍavas follow. Abhimanyu, described with exalted martial imagery, closes on leading mahārathas. A fierce engagement begins; amid tumultuous war-cries and instruments, Abhimanyu breaches the formation under Droṇa’s gaze. Encircled by combined arms (elephants, horses, chariots, infantry), he responds with rapid, precise archery, producing heavy casualties and disorder, with detailed inventories of weapons, armor, and battlefield ruin culminating in visible panic and flight among segments of the opposing side.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बतलाते हैं कि द्रोण द्वारा रक्षित, भेदना-दुष्कर व्यूह के सामने पाण्डव-सेना ठिठकती है—और उसी क्षण युधिष्ठिर की दृष्टि एक उपाय पर टिकती है। → सात्यकि, चेकितान, धृष्टद्युम्न, द्रुपद, धृष्टकेतु, घटोत्कच, द्रौपदेय, केकय, सृञ्जय आदि महारथियों की उपस्थिति के बावजूद द्रोण का क्रुद्ध अग्रगमन भय और विवशता बढ़ाता है; युधिष्ठिर बार-बार सोचते हैं कि इस ‘अनाधृष्य’ व्यूह को कैसे रोका जाए। → युधिष्ठिर अभिमन्यु से कहते हैं—‘योद्धाओं में श्रेष्ठ! व्यूह का द्वार भेदो; हम तुम्हारे पीछे-पीछे चलेंगे’; अभिमन्यु व्यूहभेदन के लिए प्रतिज्ञा-भाव से आगे बढ़ने को तैयार होता है, और पाण्डव-पक्ष की आशा एक ही रथ पर केन्द्रित हो जाती है। → अभिमन्यु को अग्रणी बनाकर व्यूहभेदन की योजना निश्चित होती है; पाण्डव-सेना का संकल्प संगठित होता है और रथ हाँके जाने का आदेश निकलता है। → अभिमन्यु व्यूह में प्रवेश करेगा—पर क्या वरिष्ठ रथी सचमुच उसके पीछे भीतर तक जा पाएँगे, या वह भीतर अलग-थलग पड़ जाएगा?
Shlokas
Verse 1
पम्प बछ। अंक पजञ्चत्रिशो<ड्ध्याय: युधिष्ठटिर और अभिमन्युका संवाद तथा व्यूहभेदनके लिये अभिमन्युकी प्रतिज्ञा संजय उवाच तदनीकमनाधृुष्यं भारद्वाजेन रक्षितम् | पार्था: समभ्यवर्तन्त भीमसेनपुरोगमा:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ଅନାଧୃଷ୍ୟ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ ସେନାବ୍ୟୂହକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ପାର୍ଥମାନେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ତାହାକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
Verse 2
सात्यकिश्रेकितानश्च धृष्टद्युम्नश्न पार्षत: । कुन्तिभोज श्च विक्रान्तो टद्रपदश्च॒ महारथ:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସାତ୍ୟକି ଓ ଚେକିତାନ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପରାକ୍ରମୀ କୁନ୍ତିଭୋଜ ଏବଂ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
Verse 3
आर्जुनि: क्षत्रधर्मा च बृहत्क्षत्रश्न वीर्यवान् । चेदिपो धृष्टकेतुश्न माद्रीपुत्रो घटोत्कच:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ଚେଦିରାଜ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ଘଟୋତ୍କଚ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
Verse 4
युधामन्युश्न विक्रान्त: शिखण्डी चापराजित: । उत्तमौजाश्र दुर्धर्षो विराटश्व॒ महारथ:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ବିକ୍ରମଶାଳୀ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଉତ୍ତମୌଜା, ମହାରଥୀ ବିରାଟ, ସାତ୍ୟକି ଓ ଚେକିତାନ; ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ର ମହାବଳୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପରାକ୍ରମୀ କୁନ୍ତିଭୋଜ, ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ, କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ଚେଦିରାଜ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ-ସହଦେବ, ଓ ବୀର ଘଟୋତ୍କଚ—ଏମାନଙ୍କ ସହ ସୂଞ୍ଜୟବଂଶୀ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ଶୂର ଓ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଣୋନ୍ମତ୍ତ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା ନିଜ ନିଜ ଦଳବଳ ସହ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧାଭିଲାଷରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହଠାତ୍ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
Verse 5
द्रौपदेयाश्व॒ संरब्धा: शैशुपालिश्न वीर्यवान् । केकयाश्व महावीर्या: सृञज्जयाश्व॒ सहस्रश:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ଦ୍ରୌପଦେୟମାନେ, ବୀର୍ୟବାନ୍ ଶୈଶୁପାଳପୁତ୍ର, ମହାବୀର୍ୟ କେକୟରାଜକୁମାରମାନେ, ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା—ଏମାନଙ୍କ ସହ ସାତ୍ୟକି ଓ ଚେକିତାନ, ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବଲବାନ୍ କୁନ୍ତିଭୋଜ, ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ବୃହତ୍କ୍ଷତ୍ର, ଚେଦିରାଜ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ-ସହଦେବ, ଘଟୋତ୍କଚ, ପରାକ୍ରମୀ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ, ଅପରାଜିତ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଉତ୍ତମୌଜା ଓ ମହାରଥୀ ବିରାଟ—ଏମାନେ ଓ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଣୋନ୍ମତ୍ତ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଶୂର ନିଜ ନିଜ ଦଳବଳ ସହ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧାଭିଲାଷରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହଠାତ୍ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
Verse 6
एते चान्ये च सगणा: कृतास्त्रा युद्धदुर्मदा: । समभ्यधावन् सहसा भारद्वाजं युयुत्सव:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧା ନିଜ ନିଜ ଗଣ ସହ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ରଣୋନ୍ମାଦରେ ମତ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ହଠାତ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
Verse 7
समीपे वर्तमानांस्तान् भारद्वाजो$तिवीर्यवान् | असम्भ्रान्त: शरौघेण महता समवारयत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଅତିବୀର୍ୟବାନ୍ ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣ, କିଛିମାତ୍ର ଅସ୍ଥିର ନ ହୋଇ, ସମୀପକୁ ଆସିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ମହା ବାଣବର୍ଷା କରି ଅଟକାଇ ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଗତି ରୋକିଲେ।
Verse 8
महौघ: सलिलस्येव गिरिमासाद्य दुर्भिदम् । द्रोणं ते नाभ्यवर्तन्त वेलामिव जलाशया:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଯେପରି ଜଳର ମହାପ୍ରବାହ ଦୁର୍ଭେଦ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଛୁଇଁ ଅଟକିଯାଏ, ଏବଂ ଯେପରି ସମୁଦ୍ରାଦି ଜଳାଶୟ ନିଜ ତଟରେଖାକୁ ଲଂଘିପାରେ ନାହିଁ, ସେହିପରି ପାଣ୍ଡବ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 9
पीड्यमाना: शरै राजन् द्रोणचापविनि:सृतै: । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भारद्वाजस्य पाण्डवा:,राजन! द्रोणाचार्यके धनुषसे छूटे हुए बाणोंसे अत्यन्त पीड़ित होकर पाण्डववीर उनके सामने नहीं ठहर सके
ରାଜନ୍! ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ନିସ୍ସୃତ ଶରବର୍ଷାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ ପାଣ୍ଡବବୀରମାନେ ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 10
तदद्भुतमपश्याम द्रोणस्य भुजयोब्बलम् | यदेनं नाभ्यवर्तन्त पज्चाला: सृजजयै: सह,उस समय हमलोगोंने द्रोणाचार्यकी भुजाओंका वह अद्भुत बल देखा, जिससे कि सूंजयोंसहित सम्पूर्ण पांचालवीर उनके सामने टिक न सके
ସେତେବେଳେ ଆମେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦୁଇ ଭୁଜର ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବଳ ଦେଖିଲୁ; ଯାହାରେ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ସହ ପାଞ୍ଚାଳବୀରମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଟିକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ନ ଫେରି ଆସି ପ୍ରତିମୁଖ ହୋଇପାରିଲେ।
Verse 11
तमायान्तमभिक्षुद्धं द्रोणं दृष्टवा युधिष्ठिर: । बहुधा चिन्तयामास द्रोणस्य प्रतिवारणम्,क्रोधमें भरे हुए उन्हीं द्रोणाचार्यको आते देख राजा युधिष्ठछिरने उन्हें रोकनेके उपायपर बारंबार विचार किया
କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିବାରଣ କରିବା ଉପାୟ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କଲେ।
Verse 12
अशक्यं तु तमन्येन द्रोणं मत्वा युधिष्ठिर: । अविषटहां गुरु भारं सौभद्रं समवासृजत्
ଏ ସମୟରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ଅଶକ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେଇ ଅସହ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ଭାର ସୌଭଦ୍ର (ଅଭିମନ୍ୟୁ) ଉପରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 13
वासुदेवादनवरं फाल्गुनाच्चामितौजसम् | अब्रवीत् परवीरघ्नमभिमन्युमिदं वच:
ବାସୁଦେବନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୌଣସି ଦିଗରେ ଅନୁନ ନୁହେଁ, ଫାଲ୍ଗୁନ (ଅର୍ଜୁନ) ସମ ଅମିତୌଜସ୍ବୀ, ପରବୀରଘ୍ନ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 14
एत्य नो नार्जुनो गहेंद् यथा तात तथा कुरु । चक्रव्यूहस्य न वयं विद्यो भेदं कथंचन
ପ୍ରିୟ ତାତ! ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି କର—ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଡାକି ଆଣ, ସେ ଆମକୁ ପଥ ଦେଖାଉ। କାରଣ ଚକ୍ରବ୍ୟୂହ ଭେଦିବାର ବିଧି ଆମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଜାଣୁନାହୁଁ।
Verse 15
“तात संशप्तकोंके साथ युद्ध करके लौटनेपर अर्जुन जिस प्रकार हमलोगोंकी निन््दा न करें (हमें असमर्थ न बतावें), वैसा कार्य करो। हमलोग तो किसी तरह भी चक्रव्यूहके भेदनकी प्रक्रियाको नहीं जानते हैं ।।
ତାତ! ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ସେ ଆମକୁ ନିନ୍ଦା ନ କରୁ, ଅସମର୍ଥ ବୋଲି ନ କହୁ—ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର। କାରଣ ଚକ୍ରବ୍ୟୂହ ଭେଦିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆମେ କୌଣସି ଭାବେ ଜାଣୁନାହୁଁ। ମହାବାହୋ! ତୁମେ, କିମ୍ବା ଅର୍ଜୁନ, କିମ୍ବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, କିମ୍ବା ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ଚାରିଜଣ ମାତ୍ର ଚକ୍ରବ୍ୟୂହ ଭେଦିପାରନ୍ତି; ପଞ୍ଚମ କୌଣସି ଯୋଦ୍ଧା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 16
अभिमन्यो वरं तात याचतां दातुमर्हसि । पितृणां मातुलानां च सैन्यानां चैव सर्वश:
ତାତ ଅଭିମନ୍ୟୁ! ତୁମ ପିତୃପକ୍ଷର ସ୍ୱଜନ ଓ ମାତୁଳପକ୍ଷର ବୀରମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗର ସମଗ୍ର ସେନା ତୁମକୁ ଯାଚନା କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ବର ଦେବାକୁ ତୁମେ ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 17
धनंजयो हि नस्तात गर्हयेदेत्य संयुगात् क्षिप्रमस्त्रं समादाय द्रोणानीकं विशातय
ତାତ! ଯଦି ଆମେ ବିଜୟ ବିନା ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରିଆସୁ, ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) ନିଶ୍ଚୟ ଆମକୁ ଗର୍ହା କରିବ। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କର।
Verse 18
अभिमनयुरवाच द्रोणस्य दृढमत्युग्रमनीकप्रवरं युधि | पितृणां जयमाकाडुृक्षन्नवगाहे5विलम्बितम्
ଅଭିମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ପିତୃବର୍ଗର ବିଜୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ସୁଦୃଢ଼ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେନାବ୍ୟୂହରେ ମୁଁ ବିଲମ୍ବ ବିନା ପ୍ରବେଶ କରୁଛି।
Verse 19
उपदिष्टो हि मे पित्रा योगोडनीकविशातने । नोत्सहे हि विनिर्गन्तुमहं कस्यांचिदापदि,पिताजीने मुझे चक्रव्यूहको भेदनकी विधि तो बतायी है; परंतु किसी आपत्तिमें पड़ जानेपर मैं उस व्यूहसे बाहर नहीं निकल सकता
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମୋ ପିତା ମୋତେ ଚକ୍ରବ୍ୟୂହ—ସେଇ ଦୁର୍ଭେଦ୍ୟ ଚକ୍ରାକାର ଯୁଦ୍ଧବିନ୍ୟାସ—ଭେଦିବା ପ୍ରଣାଳୀ ଶିଖାଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ବିପଦରେ ମୁଁ ତାହାର ଭିତରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ମୋର ସାହସ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 20
युधिष्ठिर उदाच भिन्ध्यनीकं युधां श्रेष्ठ द्वारं संजनयस्व न: । वयं त्वानुगमिष्यामो येन त्वं तात यास्यसि
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର! ଶତ୍ରୁବ୍ୟୂହକୁ ଭେଦି ଆମ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱାର ସୃଷ୍ଟି କର। ତାତ! ତୁମେ ଯେ ମାର୍ଗରେ ଯିବ, ସେଇ ମାର୍ଗରେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପଛେ ପଛେ ଯିବୁ।
Verse 21
धनंजयसमं युद्धे त्वां वयं तात संयुगे । प्रणिधायानुयास्यामो रक्षन्त: सर्वतोमुखा:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାତ! ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ତୁମକୁ ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) ସମାନ ମାନୁଛୁ। ମନକୁ କେବଳ ତୁମ ଉପରେ ନିବେଶ କରି, ସବୁ ଦିଗରୁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରି, ଆମେ ତୁମ ପଛେ ପଛେ ଯିବୁ।
Verse 22
भीम उवाच अहं त्वानुगमिष्यामि धृष्टद्युम्नो5थ सात्यकि: । पज्चाला: केकया मत्स्यास्तथा सर्वे प्रभद्रका:
ଭୀମ କହିଲେ—ତାତ! ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି; ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ। ପାଞ୍ଚାଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, କେକୟ ରାଜକୁମାରମାନେ, ମତ୍ସ୍ୟଦେଶର ସେନା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭଦ୍ରକ—ସବୁ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ।
Verse 23
सकृद् भिन्न त्वया व्यूहं तत्र तत्र पुन: पुनः । वयं प्रध्वंसयिष्यामो निघ्नमाना वरान् वरान्
ତୁମେ ଯେଉଁଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଏକଥର ମାତ୍ର ବ୍ୟୂହ ଭେଦିଦେବ, ସେଉଁଠାରେ ସେଉଁଠାରେ ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି, ସେଇ ବ୍ୟୂହକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଧ୍ୱଂସ କରିଦେବୁ।
Verse 24
अभिमन्युरुवाच अहमेतत् प्रवेक्ष्यामि द्रोणानीकं दुरासदम् । पतड़ इव संक्रुद्धो ज्वलितं जातवेदसम्
ଅଭିମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ମୁଁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଏହି ଦୁରାସଦ ସେନା-ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। କ୍ରୋଧିତ ପତଙ୍ଗ ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଝାପ ଦେଉଛି, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରୋଷରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦୁର୍ଭେଦ୍ୟ ରଚନାକୁ ଭେଦି ପସିବି।
Verse 25
तत् कर्माद्य करिष्यामि हित॑ यद् वंशयोर्द्धयो: । मातुलस्य च यत् प्रीतिं करिष्यति पितुश्च मे
ଆଜି ମୁଁ ସେହି ପରାକ୍ରମ କରିବି, ଯାହା ମାତୃବଂଶ ଓ ପିତୃବଂଶ—ଦୁହିଁ ପାଇଁ ହିତକର ହେବ; ଏବଂ ଯାହା ମୋର ମାମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ମୋର ପିତା ଅର୍ଜୁନ—ଦୁହିଁଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ଦେବ।
Verse 26
शिशुनैकेन संग्रामे काल्यमानानि संघश: । द्रक्ष्यन्ति सर्वभूतानि द्विषत्सैन्यानि वै मया
ମୁଁ ଯଦିଓ ଏଯାବତ୍ ଶିଶୁ, ତଥାପି ଆଜି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିବେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଏକାକୀ ଶତ୍ରୁସେନାର ଦଳ-ଦଳକୁ ସଂହାର କରିଦେଇଛି।
Verse 27
नाहं पार्थेन जात: स्यां न च जात: सुभद्रया । यदि मे संयुगे कश्चिज्जीवितो नाद्य मुच्यते,यदि आज मेरे साथ युद्ध करके कोई भी सैनिक जीवित बच जाय तो मैं अर्जुनका पुत्र नहीं और सुभद्राकी कोखसे मेरा जन्म नहीं
ଆଜି ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି କେହି ଯୋଦ୍ଧା ଯଦି ଜୀବିତ ରହି ପଳାଇଯାଏ, ତେବେ ମୁଁ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୁହେଁ, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭଜ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 28
यदि चैकरथेनाहं समग्रं क्षत्रमण्डलम् | न करोम्यष्टधा युद्धे न भवाम्यर्जुनात्मज:
ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ରଥରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସମଗ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟମଣ୍ଡଳକୁ ଆଠ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗି ନ ଦେଲେ, ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୁହେଁ।
Verse 29
यदि मैं युद्धमें एकमात्र रथकी सहायतासे सम्पूर्ण क्षत्रियमण्डलके आठ टुकड़े न कर दूँ तो अर्जुनका पुत्र नहीं ।।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ସୌଭଦ୍ର (ସୁଭଦ୍ରାନନ୍ଦନ), ଏପରି ଓଜସ୍ବୀ ବାକ୍ୟ କହୁଥିବାବେଳେ ତୋର ବଳ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉ; କାରଣ ତୁ ଦୁରାସଦ ଦ୍ରୋଣସେନାବ୍ୟୂହକୁ ଭେଦିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଛୁ।
Verse 30
रक्षितं पुरुषव्याप्रैर्महेष्वासैर्महाबलै: । साध्यरुद्रमरुत्तुल्यैर्वस्वग्न्यादित्यविक्रमै:
ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସେନା ମହାବଳୀ, ମହାଧନୁର୍ଧର, ପୁରୁଷସିଂହ ବୀରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ—ସେମାନେ ସାଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ମରୁତ୍ଗଣଙ୍କ ସମାନ ବଳବାନ, ଏବଂ ବସୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ପରାକ୍ରମୀ।
Verse 31
संजय उवाच तस्य तद् वचन श्रुत्वा स यन्तारमचोदयत् । सुमित्रा श्वान् रणे क्षिप्रं द्रोणानीकाय चोदय
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ସେହି କଥା ଶୁଣି ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ସାରଥିକୁ ଆଦେଶ ଦେଲା—“ସୁମିତ୍ର! ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଦ୍ରୋଣସେନା ଦିଗକୁ ହାଙ୍କି ନେ।”
Verse 35
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि अभिमन्युप्रतिज्ञायां पउ्चत्रिंशो 5 ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଭିମନ୍ୟୁବଧପର୍ବରେ ଅଭିମନ୍ୟୁର ପ୍ରତିଜ୍ଞା-ବିଷୟକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
The tension lies between prudent restraint (evaluating force disparity and Droṇa’s expertise) and duty-driven action (executing Yudhiṣṭhira’s directive). The chapter stages an ethical choice about whether courage should be moderated by risk analysis when the mission’s stakes are framed as collective necessity.
The text foregrounds that counsel and capability must be weighed together: confidence can mobilize decisive action, but strategic environments can convert individual brilliance into systemic vulnerability when encirclement and massed response are likely.
No explicit phalaśruti formula appears in this excerpt. The chapter’s meta-level function is narrative and ethical: it demonstrates how war reporting (Sañjaya’s account) frames heroism, consequence, and the interpretive burden of leadership choices within the epic’s larger dharma inquiry.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.