Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam
Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants
पूर्वाभिरामां वीरां च भीमामोघवतीं तथा । पाशाशिनीं पापहारां महेन्द्रां पाटलावतीम्,नरेश्वर! नीवारा, अहिता, सुप्रयोगा, पवित्रा, कुण्डली, सिन्धु, राजनी, पुरमालिनी, पूर्वाभिरामा, वीरा (नीरा), भीमा, ओघवती, पाशाशिनी, पापहरा, महेन्द्रा, पाटलावती, करीषिणी, असिक्नी, महानदी कुशचीरा, मकरी, प्रवरा, मेना, हेमा, घृतवती, पुरावती, अनुष्णा, शैब्या, कापी, सदानीरा, अधृष्या और महानदी कुशधारा
sañjaya uvāca |
pūrvābhirāmāṃ vīrāṃ ca bhīmām oghavatīṃ tathā |
pāśāśinīṃ pāpahārāṃ mahendrāṃ pāṭalāvatīm ||
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ପୂର୍ବାଭିରାମା, ବୀରା, ଭୀମା, ଓଘବତୀ; ତଥା ପାଶାଶିନୀ, ପାପହରା, ମହେନ୍ଦ୍ରା ଓ ପାଟଲାବତୀ—ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ) ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା। ଏହି ନାମାବଳୀରେ ଦେଶ ନିଜେ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ପରି; ଜୀବନଦାୟିନୀ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ନାମେ ସ୍ମରଣ କରି ଆସନ୍ନ ସଂଘର୍ଷ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଓ ତାହାର ଧର୍ମକ୍ରମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ ବୋଲି ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୁଏ।
संजय उवाच
Even in a war narrative, the text pauses to name rivers and regions, reminding the listener that dharma and adharma affect not only warriors but the entire land and its sustaining waters; the moral weight of conflict is borne by the whole kingdom.
Sañjaya continues a catalogue-style description, listing rivers by name while reporting to the king; this functions as a geographic and cultural framing for the Kurukṣetra events, situating the war within a vast, inhabited landscape.