Shloka 56

Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa

Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island

Devanagari script

ताम्रपर्ण: शिरो राजज्छीमान्‌ मलयपर्वतः । एतद्‌ द्वितीयं द्वीपस्य दृश्यते शशसंस्थितम्‌,राजन! ताम्रवर्णके वृक्षों और पत्रोंसे सुशोभित श्रीमान्‌ मलयपर्वत ही इसका सिर है। इस प्रकार यह सुदर्शनद्वीपका दूसरा भाग खरगोशके आकारमें दृष्टिगोचर होता है

Transliteration

tāmraparṇaḥ śiro rājan śrīmān malayaparvataḥ | etad dvitīyaṃ dvīpasya dṛśyate śaśasaṃsthitam rājan |

Translation

ହେ ରାଜନ! ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଲୟପର୍ବତ ହେଉଛି ତାହାର ଶିର। ଏହିପରି ଦ୍ୱୀପର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ଖରଗୋଶ-ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ।

Word by Word

• ताम्रपर्णः: Tāmraparṇa (name of a mountain/region)
• ताम्रपर्णः: Karta
• Type: Noun
• Root: ताम्रपर्ण
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शिरः: head, top
• शिरः: Karta
• Type: Noun
• Root: शिरस्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• राजन्: O king
• राजन्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• श्रीमान्: splendid, illustrious
• श्रीमान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• मलयपर्वतः: the Malaya mountain
• मलयपर्वतः: Karta
• Type: Noun
• Root: मलयपर्वत
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• एतत्: this
• एतत्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय
• Form: Neuter, Nominative, Singular

• द्वीपस्य: of the island/continent
• द्वीपस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: द्वीप
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• दृश्यते: is seen, appears
• दृश्यते: Karma
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: Present, Atmanepada (passive-like usage), Third, Singular

• शशसंस्थितम्: situated/formed like a hare
• शशसंस्थितम्: Karta
• Type: Adjective
• Root: शश-संस्थित
• Form: Neuter, Nominative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• King Dhṛtarāṣṭra
• Malaya-parvata (Malaya mountain)
• Dvīpa (island/continent)