Shloka 28
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
नक्षत्रैरर्धचन्द्रश्न शातकुम्भमयैश्चितम् । नरश्रेष्ठ तब भीमसेनने अत्यन्त वेगशालिनी एवं भारी और विशाल गदाको वहीं छोड़कर अत्यन्त भयंकर कर्म करनेकी इच्छासे तलवार खींच ली तथा ऋषभके चमड़ेकी बनी हुई अनुपम ढाल हाथमें ले ली। राजन्! उस ढालमें सुवर्णमय नक्षत्र और अर्धचन्द्रके आकारकी फूलियाँ जड़ी हुई थीं ।।
nakṣatrair ardhacandraiś ca śātakumbhamayaiś citam | narāśreṣṭha tadā bhīmaseno 'tyantavegaśālinīm evaṃ bhārīṃ viśālāṃ gadāṃ tatraiva tyaktvā 'tyantabhīṣaṇakarmecchayā khaḍgaṃ niṣkṛṣya ṛṣabhacarmakṛtām anupamāṃ phalakaṃ pāṇau jagrāha | rājan tasmin phalake suvarṇamayāni nakṣatrāṇy ardhacandrākṛtayaś ca phullikāḥ khacitā āsan || tataḥ kruddhaḥ kaliṅgarājo dhanujyām avamṛjya sarpaviṣopamaṃ bhīṣaṇaṃ bāṇam ādāya bhīmasenavadhecchayā tam abhyapātayat ||
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତେବେ ଭୀମସେନ ସେଠାରେ ନିଜର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଗଶାଳୀ, ଭାରୀ ଓ ବିଶାଳ ଗଦାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ଘୋରତମ କର୍ମ କରିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ସେ ଖଡ୍ଗ ଉଦ୍ଧାର କଲା ଏବଂ ବୃଷଭଚର୍ମରେ ନିର୍ମିତ ଅପ୍ରତିମ ଢାଳ ହାତରେ ନେଲା। ରାଜନ୍! ସେ ଢାଳରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ନକ୍ଷତ୍ରଚିହ୍ନ ଓ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଫୁଲିଆ ଜଡ଼ା ଥିଲା। ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ କଲିଙ୍ଗରାଜ ଧନୁଷର ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚାକୁ ଘସି ଟାଣି, ସର୍ପବିଷ ସମାନ ବିଷାକ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ହାତରେ ନେଇ, ଭୀମସେନଙ୍କ ବଧ ଇଚ୍ଛାରେ ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲା।
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the warrior ethic (kṣatriya-dharma) in which resolve and readiness are paramount, while also showing how anger (krodha) drives lethal intent. It implicitly warns that rage can sharpen violence, even as duty and courage demand disciplined action in battle.
Bhīma changes tactics: he leaves his heavy mace, draws a sword, and raises a richly ornamented bull-hide shield. In response, the enraged king of Kaliṅga prepares his bow and shoots a terrifying, serpent-like arrow at Bhīma, aiming to kill him.