Shloka 4
हे अर्जुन! मेरी महत्-ब्रह्मरूप मूल प्रकृति सम्पूर्ण भूतोंकी योनि है अर्थात् गर्भाधानका स्थान है* और मैं उस योनिमें चेतनसमुदायरूप गर्भको स्थापन करता हूँ*। उस जड-चेतनके संयोगसे सब भूतोंकी उत्पत्ति होती है: ।। सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तय: सम्भवन्ति या: । तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रद: पिता,हे अर्जुन! नाना प्रकारकी सब योनियोंमें जितनी मूर्तियाँ अर्थात् शरीरधारी प्राणी उत्पन्न होते हैं,“ प्रकृति तो उन सबकी गर्भ धारण करनेवाली माता है और मैं बीजको स्थापन करनेवाला पिता हूँ:
sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ | tāsāṁ brahma mahad yonir ahaṁ bīja-pradaḥ pitā ||
ହେ ଅର୍ଜୁନ! ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯୋନି ଓ ଜନ୍ମବିଧିରେ ଯେଉଁ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମହାୟୋନି ମହଦ୍ବ୍ରହ୍ମରୂପ ପ୍ରକୃତି; ଏବଂ ମୁଁ ସେଠାରେ ବୀଜ ଦେବା ପିତା। ଜଡ ଓ ଚେତନର ସଂଯୋଗରୁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଏକ ମହାମୂଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ଜାଣି ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି କର୍ମ କର।
अजुन उवाच
Educational Q&A
All embodied beings, regardless of their form or mode of birth, arise from a single cosmic process: Prakṛti is the universal womb (material matrix), and the Lord is the seed-giving father (conscious, initiating cause). This vision supports ethical conduct by reducing pride, hostility, and divisive thinking.
In the Bhagavad Gītā discourse on the battlefield, the Lord explains to Arjuna the origin of living beings through the conjunction of the material principle (Prakṛti) and the divine/conscious principle, grounding spiritual instruction in a comprehensive account of creation and embodiment.