Shloka 7

Devanagari script

उत्तड़्क उवाच (नमो नमस्ते सर्वात्मन्‌ नारायण परात्पर । परमात्मन्‌ पद्मनाभ पुण्डरीकाक्ष माधव ।।

Transliteration

uttaṅka uvāca |

viśvakarman namas te 'stu viśvātman viśvasambhava |

padabhyāṁ te pṛthivī vyāptā śirasā cāvṛtaṁ nabhaḥ ||

Translation

ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ— “ସର୍ବାତ୍ମନ୍, ପରାତ୍ପର ନାରାୟଣ! ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ପରମାତ୍ମନ୍, ପଦ୍ମନାଭ, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ମାଧବ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ-ରୂପ, ସଂସାରରୁ ଉତ୍ତାରଣକାରୀ, ପୁରାଣ-ପୁରୁଷ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଅବିଦ୍ୟା-ଅନ୍ଧକାରକୁ ନାଶ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭବ-ରୋଗର ମହାଔଷଧ, ଏବଂ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ର ପାର କରାଉଥିବା ଗତି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି। ଆପଣ ସମସ୍ତ ବେଦର ଏକମାତ୍ର ବେଦ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ସ୍ୱରୂପ; ନିତ୍ୟ ବାସୁଦେବ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଜନାର୍ଦ୍ଦନ! ଦୟାକରି ଦୁଃଖଜନିତ ମୋହରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଅନେକ ପାପକର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ—ମୋର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ମନ୍! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍, ବିଶ୍ୱସମ୍ଭବ! ଆପଣଙ୍କ ପଦଦ୍ୱୟରେ ପୃଥିବୀ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଆପଣଙ୍କ ଶିରରେ ନଭ ଆବୃତ।”

Word by Word

• विश्वकर्मन्: O Viśvakarman (all-maker)
• विश्वकर्मन्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विश्वकर्मन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• नमः: salutation
• नमः: Karma
• Type: Noun
• Root: नमस्
• Form: Neuter, Nominative/Accusative, Singular

• ते: to you / your
• ते: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: —, Dative/Genitive, Singular

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Karta
• Type: Verb
• Root: अस्
• Form: Imperative (Vidhi-lin), 3rd, Singular

• विश्वात्मन्: O soul of the universe
• विश्वात्मन्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विश्वात्मन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• विश्वसम्भव: O source/origin of the universe
• विश्वसम्भव: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विश्वसम्भव
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• पदभ्याम्: by (your) two feet
• पदभ्याम्: Karana
• Type: Noun
• Root: पद
• Form: Neuter, Instrumental, Dual

• ते: of you / your
• ते: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: —, Genitive, Singular

• पृथिवी: the earth
• पृथिवी: Karma
• Type: Noun
• Root: पृथिवी
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• व्याप्ता: pervaded
• व्याप्ता: Karta
• Type: Verb
• Root: व्याप्
• Form: Feminine, Nominative, Singular, Past passive participle (kta)

• शिरसा: by (your) head
• शिरसा: Karana
• Type: Noun
• Root: शिरस्
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• आवृतम्: covered, encompassed
• आवृतम्: Karta
• Type: Verb
• Root: आ-वृ
• Form: Neuter, Nominative, Singular, Past passive participle (kta)

• नभः: the sky
• नभः: Karma
• Type: Noun
• Root: नभस्
• Form: Neuter, Nominative, Singular

Speaker

उत्तड़्क उवाच

Characters & Entities

• Uttaṅka
• Viśvakarman
• Pṛthivī (Earth)
• Nabhas (Sky)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches a vision of the divine as both transcendent and all-pervading: the creator is not separate from the cosmos but encompasses it—earth and sky are described as contained within the divine body, encouraging reverence and humility.

What is happening in the narrative?

In Aśvamedhika Parva, Uttaṅka offers a hymn of praise. Here he addresses the deity as Viśvakarman, acknowledging the deity as the universe’s source and describing a cosmic, all-encompassing form.