Adhyaya 95
अलोभोपाख्यानम् — शुनःसख-यातुधानी-संवादः (The Allegory of Non-Greed: Śunaḥsakha and the Yātudhānī)
Upa-parva: Alobha-dharma (Discourse on Non-Greed) — Śunaḥsakha and the Yātudhānī Episode
Bhīṣma narrates that forest-dwelling sages (with Atri prominent) subsist on roots and fruits and notice an unusually well-fed wandering ascetic, Śunaḥsakha. The sages’ conjectures about his prosperity are answered indirectly by their later cooperation with him. They discover a pristine lotus-pond guarded by a distorted kṛtyā/yātudhānī, who blocks access to lotus-stalks unless each seeker states a name. One by one, major sages and companions provide etymological name-definitions; the guardian repeatedly claims the names are mentally “unbearable” and orders them to descend into the pond—an apparent trap. When Śunaḥsakha is pressed, he first hesitates, then asserts that his name was already spoken once; upon the guardian’s insistence, he pronounces a forceful command, striking her with a staff-like, brahmanical authority (brahmadaṇḍa-kalpa), reducing the hostile force to ash. The group collects lotus-stalks and lotus-flowers, but the stalks later disappear, producing mutual suspicion. The sages initiate oath-formulas that assign severe moral consequences to any thief. Śunaḥsakha then confesses he himself concealed the stalks as a test and reveals his identity as Vāsava (Indra), stating he arrived to protect them from the yātudhānī. The episode concludes with a didactic closure: because they did not succumb to greed even under hunger, they attain auspicious worlds; therefore, one should avoid lobha in all conditions, and recitation of this exemplary conduct is presented as beneficial (a phala-style commendation).
Chapter Arc: धर्मनिष्ठ महर्षि नियमपूर्वक निवपन (श्राद्ध-दान) और तीर्थजल-तर्पण करते हैं; पर आश्चर्य यह कि पितर और देवता श्राद्धान्न से अजीर्ण होकर ब्रह्मा के पास सहायता को जाते हैं। → पितर-देवता अपनी व्यथा बताते हैं—चातुर्वर्ण्य द्वारा दिए गए निवाप/पिण्ड-तर्पण का अन्न वे ग्रहण तो करते हैं, पर विधि-भ्रंश और अव्यवस्था से ‘अन्न का पाचन’ बाधित होता है; श्राद्ध-स्थल पर राक्षसी विघ्नों का भी भय उभरता है। → स्वयम्भू ब्रह्मा पितरों की बात सुनकर अग्निदेव (हुताशन) को उपाय के रूप में प्रतिष्ठित करते हैं—अग्नि के उपस्थित रहने से राक्षस दूर भागते हैं और वही श्राद्धान्न के ‘अजीर्ण’ का निवारण कर विधि को स्थिर करता है; फिर पिण्ड-दान का क्रम (पहले पिता, फिर पितामह, फिर प्रपितामह) और प्रत्येक पिण्ड पर सावित्री-जप का विधान घोषित होता है। → ब्रह्मा द्वारा ‘पर’ श्राद्धविधि का निरूपण—अग्नि-स्थापन, पिण्ड-क्रम, मंत्रोच्चार, तथा पितृ-देव-तृप्ति की सुनिश्चितता; साथ ही सात ऋषियों (ब्रह्मा-परम्परा में पुलस्त्य, वसिष्ठ, पुलह, अंगिरा, क्रतु, कश्यप आदि) का स्मरण कर श्राद्ध-परम्परा की प्रामाणिकता स्थापित होती है। → दानधर्म के अगले विस्तार की भूमिका बनती है—‘श्राद्धोत्पत्ति’ और पिण्ड-सम्बन्ध के बाद आगे दान-विधानों का वर्णन (अतः परम् दानं वक्ष्यामि)।
Shlokas
Verse 1
ऑऔपनआक्ाा बछ। अर: द्विनवतितमो< ध्याय: पितर और देवताओंका श्राद्धान्नले अजीर्ण होकर ब्रद्माजीके पास जाना और अग्निके द्वारा अजीर्णका निवारण
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଏହିପରି ରାଜା ନିମି ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ, ତାହା ପରେ ସମସ୍ତ ମହର୍ଷି ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ପିତୃଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 2
ऋषयो धर्मनित्यास्तु कृत्वा निवपनान्युत । तर्पणं चाप्यकुर्वन्त तीर्थाम्भोभिययतव्रता:
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ନିୟମବଦ୍ଧ ବ୍ରତଧାରୀ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଥମେ ନିବପାନ (ପିଣ୍ଡଦାନ) କରି, ପରେ ତୀର୍ଥଜଳରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
Verse 3
निवापैर्दीयमानैश्न चातुर्वण्येन भारत । तर्पिता: पितरो देवास्तत्रान्नं जरयन्ति वै
ହେ ଭାରତ! ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟ ଲୋକେ ଯେତେବେଳେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିବାପ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି।
Verse 4
अजीलण्णस्त्वभिहन्यन्ते ते देवा: पितृभि: सह । सोममेवाभ्यपद्यन्त तदा हुन्नाभिपीडिता:
ତେବେ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରେ ପୀଡିତ ସେଇ ଦେବମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ। ଅନ୍ନକ୍ଲେଶରେ ଦବାଯାଇ ସେମାନେ ସେତେବେଳେ କେବଳ ସୋମଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
Verse 5
भारत! धीरे-धीरे चारों वर्णोंके लोग श्राद्धमें देवताओं और पितरोंको अन्न देने लगे। लगातार श्राद्धमें भोजन करते-करते वे देवता और पितर पूर्ण तृप्त हो गये। अब वे अन्न पचानेके प्रयत्नमें लगे। अजीर्णसे उन्हें विशेष कष्ट होने लगा। तब वे सोम देवताके पास गये ।।
ହେ ଭାରତ! କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟ ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ନିରନ୍ତର ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଭୋଜନ କରି କରି ଦେବମାନେ ଓ ପିତୃମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଅନ୍ନ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ। ତେଣୁ ସେମାନେ ସୋମଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସୋମଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି ଅଜୀର୍ଣ୍ଣପୀଡିତ ପିତୃମାନେ କହିଲେ—‘ହେ ଦେବ! ନିବାପ-ଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନ ଆମକୁ ଭାରି ପୀଡା ଦେଉଛି; ଏହି ବିଷୟରେ ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଶ୍ରେୟସ୍କର, ସେହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।’
Verse 6
तान् सोम: प्रत्युवाचाथ श्रेयश्वेवीप्सितं सुरा: । स्वयम्भूसदनं यात स व: श्रेयोडभिधास्यति,तब सोमने उनसे कहा--'देवताओ! यदि आप कल्याण चाहते हैं तो ब्रह्माजीकी शरणमें जाइये, वही आपलोगोंका कल्याण करेंगे”
ତେବେ ସୋମ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବଗଣ! ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ଓ ଇପ୍ସିତ ଲାଭ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଦନକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମ ହିତର ପଥ ଘୋଷଣା କରିବେ।”
Verse 7
ते सोमवचनादू देवा: पितृभि: सह भारत । मेरुशृंगे समासीनं पितामहमुपागमन्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ସୋମଙ୍କ ବଚନରେ ଦେବଗଣ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ମେରୁଶିଖରରେ ଆସୀନ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପଗତ ହେଲେ।
Verse 8
भरतनन्दन! सोमके कहनेसे वे पितरोंसहित देवता मैरुपर्वतके शिखरपर विराजमान ब्रह्माजीके पास गये ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଭରତନନ୍ଦନ! ସୋମଙ୍କ କଥାରେ ଦେବଗଣ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ମେରୁପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଆସୀନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପିତୃମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଭଗବନ୍! ଶ୍ରାଦ୍ଧର ନିବାପ ଅନ୍ନ ନିରନ୍ତର ଭୋଜନ କରିବାରୁ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ। ହେ ଦେବ! ଆମପ୍ରତି ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମ ଶ୍ରେୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।”
Verse 9
इति तेषां वच: श्रुत्वा स्वयम्भूरिदमब्रवीत् । एष मे पार्श्चतो वद्लिययुष्मच्छेयो&भिधास्यति
ପିତୃମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ଦେବଗଣ! ମୋ ପାଖରେ ଏହି ଅଗ୍ନିଦେବ ଅଛନ୍ତି; ତୁମମାନଙ୍କ ଶ୍ରେୟ କ’ଣ, ସେଇ ଘୋଷଣା କରିବେ।”
Verse 10
अग्निरुवाच सहितास्तात भोक्ष्यामो निवापे समुपस्थिते । जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्ध न संशय:
ଅଗ୍ନି କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରିୟମାନେ! ଶ୍ରାଦ୍ଧର ନିବାପ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଭୋଜନ କରିବା। ମୋ ସହିତ ଥିଲେ ତୁମେ ସେଇ ଅନ୍ନ ଜରାଇ ପାରିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”
Verse 11
एतच्छुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वरा3भवन् । एतस्मात् कारणाच्चाग्ने: प्राक् तावद् दीयते नूप
ଏହା ଶୁଣି ପିତୃଗଣ ଚିନ୍ତା ଓ କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତେଣୁ, ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଏହି କାରଣରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଭାଗ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
Verse 12
निवप्ते चाग्निपूर्व वै निवापे पुरुषर्षभ । न ब्रह्ाराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत,पुरुषप्रवर! अग्निमें हवन करनेके बाद जो पितरोंके निमित्त पिण्डदान दिया जाता है, उसे ब्रह्मराक्षस दूषित नहीं करते
ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରି ପରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ଯେ ନିବାପ (ପିଣ୍ଡ/ଅର୍ପଣ) ଦିଆଯାଏ, ସେହି ନିବାପକୁ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନେ ଭଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଦୂଷିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 13
रक्षांसि चापवर्तन्ते स्थिते देवे हुताशने । पूर्व पिण्डं पितुर्दद्यात् ततो दद्यात् पितामहे,अग्निदेवके विराजमान रहनेपर राक्षस वहाँसे भाग जाते हैं। सबसे पहले पिताको पिण्ड देना चाहिये, फिर पितामहको
ଦେବ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ଜ୍ୱଳିତ ଥିଲେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଠାରୁ ପଛୁଆହଟ କରନ୍ତି। ପିଣ୍ଡଦାନରେ ପ୍ରଥମେ ପିତାଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ, ତାପରେ ପିତାମହଙ୍କୁ।
Verse 14
प्रपितामहाय च तत एपष श्राद्धविधि: स्मृत: । ब्रूयाच्छाद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहित:
ତାପରେ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ—ଏହିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧି ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ସମୟରେ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 15
सोमायेति च वक्तव्यं तथा पितृमतेति च | रजस्वला च या नारी व्यंगिता कर्णयोशक्ष या । निवापे नोपतिषेत संग्राह्मा नान्यवंशजा
‘ସୋମାୟ’ ବୋଲି, ଏବଂ ‘ପିତୃମତ ଅନୁସାରେ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ। ଯେ ନାରୀ ରଜସ୍ୱଳା, ଏବଂ ଯାହାର ଦୁଇ କାନରେ ବିକୃତି/ଦୋଷ ଅଛି, ସେ ନିବାପକ୍ରିୟାରେ ସମୀପ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ଏହି କର୍ମ ପାଇଁ ଗ୍ରାହ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ ବଂଶର ନାରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 16
पिण्ड-दानके आरम्भमें पहले अग्नि और सोमके लिये जो दो भाग दिये जाते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପିଣ୍ଡଦାନର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର କ୍ରମେ—“ଅଗ୍ନୟେ କବ୍ୟବାହନାୟ ସ୍ୱାହା” ଏବଂ “ସୋମାୟ ପିତୃମତେ ସ୍ୱାହା”। ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ରଜସ୍ୱଳା, କିମ୍ବା ଯାହାର ଦୁଇ କାନ ବଧିର, ତାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ ବଂଶର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧବିଧିରେ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାବେଳେ ପିତାମହମାନଙ୍କ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବ; ଏବଂ ନଦୀତଟକୁ ପହଞ୍ଚି ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ତର୍ପଣ କରିବ।
Verse 17
पूर्व स्ववंशजानां तु कृत्वाद्धिस्तर्पणं पुन: । सुहृत्सम्बन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञज्जलिम्
ପ୍ରଥମେ ନିଜ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଜଳଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରି, ତାପରେ ସୁହୃଦ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କ ସମୁଦାୟକୁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 18
कल्माषगोयुगेनाथ युक्तेन तरतो जलम् । पितरो5भिलपषणन्ते वै नावं चाप्यधिरोहिता:
ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ (କଲ୍ମାଷ) ବଳଦର ଯୁଗ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଯୋଡ଼ି ଯେ ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ତାହାକୁ ଦେଖି ପିତୃମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଡାକନ୍ତି—ମନେ ହୁଏ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନାଉରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି।
Verse 19
जो चितकबरे रंगके बैलोंसे जुती गाड़ीपर बैठकर नदीके जलको पार कर रहा हो, उसके पितर इस समय मानो नावपर बैठकर उससे जलांजलि पानेकी इच्छा रखते हैं ।।
ଛିଟାଛିଟି ରଙ୍ଗର, ସୁସଜ୍ଜିତ ବଳଦ ଯୋଡ଼ା ଗାଡ଼ିରେ ବସି ଯେ ନଦୀଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେ ସମୟରେ ତାହାର ପିତୃମାନେ ମନେ ହୁଏ ନାଉରେ ବସି ତାଙ୍କଠାରୁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ପାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସମାହିତ ମନରେ ସଦା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ନିୟତ ନିର୍ବପଣ (ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି) ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 20
पितामह:ः पुलस्त्यश्न वसिष्ठ: पुलहस्तथा
ପିତାମହ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ପୁଲହ—ଏମାନେ (ପୂଜ୍ୟ) ଋଷିମାନେ।
Verse 21
अंगिराश्ष क्रतुश्चैव कश्यपश्च महानृषि: । एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्व॒रा: स्मृता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅଙ୍ଗିରା, କ୍ରତୁ ଓ ମହର୍ଷି କଶ୍ୟପ—ହେ କୁରୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମାନେ ମହାଯୋଗେଶ୍ୱର ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 22
एते च पितरो राजन्नेष श्राद्धविधि: पर: । कुरुकुलश्रेष्ठ! ब्रह्मा, पुलस्त्य, वसिष्ठ, पुलह, अंगिरा, क्रतु और महर्षि कश्यप--ये सात ऋषि महान् योगेश्वर और पितर माने गये हैं। राजन्! इस प्रकार यह श्राद्धकी उत्तम विधि बतायी गयी || २०-२१ $ ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏମାନେ ହିଁ ପିତୃଗଣ, ଏହା ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପରମ ବିଧି। ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ପିଣ୍ଡ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପ୍ରେତାବସ୍ଥାର କଷ୍ଟରୁ ପ୍ରେତମାନେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତାରେ କହିଲି; ଏବେ ଦାନ ବିଷୟ କହିବି।
Verse 23
इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्ति्यथागमम् | व्याख्याता पूर्वनिर्दिष्टा दानं वक्ष्याम्यत: परम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହିପରି ଆଗମାନୁସାରେ ପୂର୍ବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିଧି ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲି; ଏବେ ଦାନ ବିଷୟ କହିବି।
Verse 92
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि श्राद्धकल्पे द्विनवतितमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବରେ, ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ-ପ୍ରସଙ୍ଗର ଦ୍ୱିନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Verse 193
पुष्टिरायुस्तथा वीर्य श्रीक्षैव पितृभक्तित: । अत: जो इस बातको जानते हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପିତୃଭକ୍ତିରୁ ହିଁ ପୁଷ୍ଟି, ଆୟୁ, ବୀର୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଯେମାନେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଯାତ୍ରାକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସଦା ଜଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether hunger and deprivation justify taking resources through pressure, deception, or suspicion—versus maintaining non-greed, consent-based conduct, and trust even when survival needs are acute.
Alobha is framed as a “para dharma”: restraint is not weakness but a stabilizing force that preserves social cohesion, prevents escalation into wrongdoing, and aligns personal conduct with protective, auspicious outcomes.
Yes. The closing verses state that avoiding greed in all circumstances is a superior dharma, and that narrating/reciting this exemplary conduct in assemblies brings well-being, pleases ancestral and divine recipients, and helps avert misfortunes.