Adhyaya 89
नक्षत्रेषु श्राद्धफलविधानम् (Śrāddha Outcomes According to Nakṣatras)
Upa-parva: Śrāddha-Nakṣatra-Phala Anuśāsana (Instruction on Śrāddha by Nakṣatra)
Bhīṣma enumerates a series of kāmya-śrāddhas (desire-motivated ancestral offerings) to be performed under specific nakṣatras, stating the corresponding outcomes. He begins by noting that these śrāddha prescriptions were taught by Yama to Śaśabindu, and then lists results across the lunar mansions: Kṛttikā (regular performance with ritual discipline), Rohiṇī (desire for offspring), Mṛgaśīrṣa (desire for vigor), Ārdrā (association with harsh/impulsive action), Punarvasu (agricultural benefit), Puṣya (nourishment/prosperity), Āśleṣā (valorous sons), Maghā (preeminence among kin), Phalgunīs (good fortune and repute as giver), Uttarā Phalgunī/Hasta (share in offspring/fruit), Citrā (handsome sons), Svātī (livelihood through trade), Viśākhā (many sons), Anurādhā (royal influence), Jyeṣṭhā (lordship/leadership), Mūla (health), Āṣāḍhās (fame; later freedom from sorrow), Abhijit (excellent learning), Śravaṇa (higher post-mortem course), Dhaniṣṭhā (share in rulership and avoidance of calamity), Varuṇa-related nakṣatra (success in medicine), Proṣṭhapadās (gain of goats/sheep; later cattle in abundance), Revatī (silver/wealth), Aśvinī (horses), and Bharaṇī (excellent lifespan). The chapter closes by stating that Śaśabindu adopted this regimen, achieved conquest without strain, and ruled accordingly—serving as a brief phalaśruti-style validation of efficacy.
Chapter Arc: Yudhiṣṭhira, having heard of the mysterious origin of gold, presses further: if Tāraka was proclaimed ‘un-slayable by the gods,’ by what path did death reach him? → The narrative turns to the blazing growth of the divine child—Kumāra—whose radiance overwhelms those around him; the Thirty-Three gods, the guardians of directions, and great deities gather, each contributing gifts and powers, while the memory of Tāraka’s oppression sharpens the urgency for a commander. → The gods worship the cave-dwelling Kumāra and anoint him as Devāsena-pati; armed with the collective might and blessings of the pantheon, he confronts Tārakāsura and breaks the boon’s seeming invincibility through the destined exception—victory by the one the boon did not bar. → Tāraka falls; the gods are released from terror and humiliation, and Skanda/Kārtikeya’s station as the divine general is sealed by consecration, gifts, and acclaim—order restored through a new axis of leadership.
Shlokas
Verse 1
अपन का छा | अप्-#-रू- षडशीतितमो< ध्याय: कार्तिकेयकी उत्पत्ति
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ବିଧିପୂର୍ବକ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ କରିଲେ ଶ୍ରୁତିଲକ୍ଷଣ ଯେ ଗୁଣ ଓ ଫଳ ମିଳେ, ଆପଣ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଦୟାକରି ସେହି ଦାନର ପୁଣ୍ୟକୁ ଆହୁରି ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
यत्तु कारणमुत्पत्ते: सुवर्णस्य प्रकीर्तितम् स कथं तारक: प्राप्तो निधनं तद् ब्रवीहि मे,सुवर्णकी उत्पत्तिका जो कारण है, वह भी आपने बताया। अब मुझे यह बताइये कि वह तारकासुर कैसे मारा गया?
ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିଲି। ଏବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ—ସେ ତାରକାସୁର କିପରି ନିଧନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା? ସେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପହଞ୍ଚିଲା?
Verse 3
उक्त स देवतानां हि अवध्य इति पार्थिव । कथं तस्याभवन्मृत्युर्विस्तरेण प्रकीर्तय,पृथ्वीनाथ! आपने पहले कहा है कि वह देवताओंके लिये अवध्य था, फिर उसकी मृत्यु कैसे हुई? यह विस्सारपूर्वक बताइये
ପୃଥିବୀନାଥ! ଆପଣ କହିଥିଲେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ; ତେବେ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ହେଲା? ଦୟାକରି ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।
Verse 4
एतदिच्छाम्यहं श्रोतु त्वत्त: कुरुकुलोदवह । कार्त्स्न्येन तारकवर्ध॑ परं कौतूहलं हि मे
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ କୁରୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ତାରକ-ବର୍ଧନ! ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ; ଏ ବିଷୟରେ ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକ।
Verse 5
कुरुकुलका भार वहन करनेवाले पितामह! मैं आपके मुखसे यह तारक-वधका सम्पूर्ण वृत्तान्त सुनना चाहता हूँ। इसके लिये मेरे मनमें बड़ा कौतूहल है ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲା, ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଫଳ ନ ହେବା ପାଇଁ ସେଇ ଶିଶୁର ଭରଣ-ପୋଷଣରେ ଛଅ କୃତ୍ତିକାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
Verse 6
न देवतानां काचिद्धि समर्था जातवेदस: । एता हि शक्तास्तं गर्भ संधारयितुमोजसा
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦେବାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଜାତବେଦସ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ନଥିଲେ; କେବଳ ଏହି କୃତ୍ତିକାମାନେ ନିଜ ଓଜରେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ ଓ ପୋଷଣ କରିପାରୁଥିଲେ।
Verse 7
षण्णां तासां ततः प्रीत: पावको गर्भधारणात् । स्वेन तेजोविसर्गेण वीर्येण परमेण च,अपने तेजके स्थापन और उत्तम वीर्यके ग्रहणद्वारा गर्भ धारण करनेके कारण अग्निदेव उन छहों कृत्तिकाओंपर बहुत प्रसन्न हुए
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ତାପରେ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ପାବକ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସେଇ ଛଅ କୃତ୍ତିକାଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ନିଜ ତେଜର ସଞ୍ଚାର ଓ ପରମ ବୀର୍ୟ ପ୍ରଦାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଗର୍ଭସ୍ଥାପନକୁ ସିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 8
तास्तु षट् कृत्तिका गर्भ पुपुषुर्जातवेदस: । प्रट्सु वर्त्मसु तेजो5ग्ने: सकल॑ निहितं प्रभो
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ! ସେଇ ଛଅ କୃତ୍ତିକା ଜାତବେଦସ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ସାବଧାନରେ ପୋଷଣ କଲେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସମଗ୍ର ତେଜ ଛଅ ମାର୍ଗରେ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ନିହିତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 9
ततस्ता वर्धमानस्य कुमारस्य महात्मन: । तेजसाभिपरीताड्ग्यो न क्वचिच्छर्म लेभिरे,गर्भमें जब वह महामना कुमार बढ़ने लगा, तब उसके तेजसे उनका सारा अंग व्याप्त होनेके कारण वे कृत्तिकाएँ कहीं चैन नहीं पाती थीं
ତାପରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା କୁମାର ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତାହାର ତେଜରେ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ଦେହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆବୃତ ଓ ଅଭିଭୂତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
Verse 10
ततस्तेज:परीताड्ग्य: सर्वा: काल उपस्थिते | सम॑ गर्भ सुषुविरे कृत्तिकास्तं नरर्षभ,नरश्रेष्ठल तदनन्तर तेजसे व्याप्त अंगवाली उन समस्त कृत्तिकाओंने प्रसवकाल उपस्थित होनेपर एक साथ ही उस गर्भको उत्पन्न किया
ତାପରେ ପ୍ରସବକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସହିତ, ତେଜରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଙ୍ଗବତୀ ସେଇ ସମସ୍ତ କୃତ୍ତିକା, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକାସାଥିରେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରସବ କଲେ।
Verse 11
ततस्तं षडधिष्ठानं गर्भमेकत्वमागतम् । पृथिवी प्रतिजग्राह कार्तस्वरसमीपत:
ତାପରେ ଛଅ ଅଧିଷ୍ଠାନରେ ପୋଷିତ ସେଇ ଗର୍ଭ ଜନ୍ମ ନେଇ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ସହିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣରାଶି ସମୀପରେ ଥିବା ସେଇ ଶିଶୁକୁ ପୃଥିବୀଦେବୀ গ্ৰହଣ କଲେ।
Verse 12
स गर्भो दिव्यसंस्थानो दीप्तिमान् पावकप्रभ: । दिव्यं शरवणं प्राप्य ववृधे प्रियदर्शन:
ସେଇ ଗର୍ଭ ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିଯୁକ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ସେ ଦିବ୍ୟ ଶରବଣ-ବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା।
Verse 13
ददृशुः कृत्तिकास्तं तु बालमर्कसमद्युतिम् । जातस्नेहाच्च सौहार्दात् पुपुषु: स्तन्यविस्त्रवै:
କୃତ୍ତିକାମାନେ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ନେହ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ଏବଂ ସୌହାର୍ଦ୍ୟବଶେ ସେମାନେ ସ୍ତନ୍ୟଧାରା ପ୍ରବାହିତ କରି ତାହାକୁ ପୋଷଣ କଲେ।
Verse 14
अभवत् कार्तिकेय: स त्रैलोक्ये सचराचरे । स्कन्नत्वात् स्कन्दतां प्राप्तो गुहावासाद् गुहो&5भवत्
ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ସେ ‘କାର୍ତ୍ତିକେୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସ୍କନ୍ଦନ (ସ୍ଖଳନ) କାରଣରୁ ସେ ‘ସ୍କନ୍ଦ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ହେଲେ ଏବଂ ଗୁହାରେ ବାସ କରିଥିବାରୁ ‘ଗୁହ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ।
Verse 15
ततो देवास्त्रयस्त्रिंशद् दिशश्न॒ सदिगीश्वरा: । रुद्रो धाता च विष्णुश्न यम: पूषार्यमा भग:
ତାପରେ ତେତ୍ରିଶ ଦେବତା, ଦଶଦିଗ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କ ସହ—ରୁଦ୍ର, ଧାତା, ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ଯମ, ପୂଷା, ଅର୍ୟମା, ଭଗ—ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
Verse 16
अंशो मित्रश्न साध्याक्ष वासवो वसवो5दश्चिनौ । आपो वायुर्नभश्रन्द्रो नक्षत्राणि ग्रहा रवि:
ଅଂଶ, ମିତ୍ର ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ; ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏବଂ ଦଶ ବସୁ; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର; ଆପଃ (ଜଳ), ବାୟୁ, ନଭଃ (ଆକାଶ), ଚନ୍ଦ୍ର; ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।
Verse 17
पृथग्भूतानि चान्यानि यानि देवार्पणानि वै । आज शम्मुस्ते5दभुतं द्रष्ट कुमारं ज्वलनात्मजम्
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ରଖାଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅର୍ପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଆଜି, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମ ପାଇଁ ମହାଶୁଭ—ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜସ୍ବୀ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ‘କୁମାର’ଙ୍କୁ ଦେଖିବା।
Verse 18
तदनन्तर तैंतीस देवता
ତାପରେ ତେତ୍ରିଶ ଦେବତା, ଦଶଦିଗ ଓ ଦିକ୍ପାଳମାନେ—ରୁଦ୍ର, ଧାତା, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ପୂଷା, ଅର୍ୟମା, ଭଗ, ଅଂଶ, ମିତ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ବସୁ, ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର), ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଜଳାଧିପତି ବରୁଣ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହଗଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ—ସମସ୍ତେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ‘କୁମାର’ଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ଯଶ ଗାଇଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସେଇ କୁମାର ଷଡାନନ; ତାଙ୍କର ବାରୋଟି ନେତ୍ର ଓ ବାରୋଟି ଭୁଜା, ପ୍ରଶସ୍ତ କାନ୍ଧ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି-ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତି ଥିଲା। ସେ ଶରକଣ୍ଡର ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ନିଦ୍ରାସୀନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାମାନେ ପରମ ହର୍ଷ ପାଇଲେ ଏବଂ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ଏବେ ତାରକାସୁର ନିହତ ହେବ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ପ୍ରିୟ ଉପହାର ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 19
पीनांसं द्वादशभुजं पावकादित्यवर्चसम् | शयानं शरगुल्मस्थं दृष्टवा देवा: सहर्षिभि:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଦେଖି—ଯାହାର କାନ୍ଧ ପ୍ରଶସ୍ତ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭୁଜାଯୁକ୍ତ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ—ଏବଂ ଯିଏ ନଳ-ଝାଡ଼ିର ଝୁପୁଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇଥିଲା—ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଦେବତାମାନେ ପରମ ହର୍ଷ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା—ଏବେ ତାରକାସୁର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିହତ ହେବ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଉପହାର ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 20
लेभिरे परम हर्ष मेनिरे चासुरं हतम् । ततो देवा: प्रियाण्यस्य सर्व एव समाहरन्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେମାନେ ପରମ ହର୍ଷ ପାଇଲେ ଏବଂ ଅସୁରର ନିଧନ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ମନେ କଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଉପହାରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
Verse 21
क्रीडत: क्रीडनीयानि ददुः पक्षिगणाश्र ह । सुपर्णो3स्य ददौ पुत्र मयूरं चित्रबर्हिणम्,पक्षियोंने खेल-कूदमें लगे हुए कुमारको खिलौने दिये, गरुडने विचित्र पंखोंसे सुशोभित अपना पुत्र मयूर भेंट किया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେ ବାଳକ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳ ତାକୁ ଖେଳନା ଦେଲେ। ଏବଂ ହେ ପୁତ୍ର, ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ) ବିଚିତ୍ର ପଙ୍ଖରେ ଶୋଭିତ ନିଜ ପୁତ୍ର—ମୟୂର—ତାକୁ ଉପହାର ଦେଲା।
Verse 22
राक्षसाश्न ददुस्तस्मै वराहमहिषावुभौ । कुक्कुटं चाग्निसंकाशं प्रददावरुण: स्वयम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାକ୍ଷସମାନେ ତାକୁ ଦୁଇଟି ପଶୁ—ବରାହ ଓ ମହିଷ—ଉପହାର ଦେଲେ। ଏବଂ ଗରୁଡଙ୍କ ଭାଇ ଅରୁଣ ସ୍ୱୟଂ ଅଗ୍ନି ସମ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଏକ କୁକ୍କୁଟ ତାକୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 23
चन्द्रमा: प्रददौ मेषमादित्यो रुचिरां प्रभाम् गवां माता च गा देवी ददौ शतसहसत्रश:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ମେଷ ଦେଲେ; ଆଦିତ୍ୟ ରୁଚିର ପ୍ରଭା ପ୍ରଦାନ କଲେ; ଏବଂ ଗୋମାତା ସେଇ ଦେବୀ—କାମଧେନୁ—ଶତସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟାରେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
Verse 24
चन्द्रमाने भेंड़ा दिया, सूर्यने मनोहर कान्ति प्रदान की, गोमाता सुरभि देवीने एक लाख गौएँ प्रदान कीं ।। छागमन्निर्गुणोपेतमिला पुष्पफलं बहु । सुधन्वा शकटं चैव रथं चामितकूबरम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ମେଷ ଦାନ ମିଳିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନୋହର କାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କଲେ, ଏବଂ ଦେବୀ ଗୋମାତା ସୁରଭି ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦେଲେ। ତଦୁପରି ଅନେକ ଛାଗ, ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ, ଏବଂ ପୁଷ୍ପ-ଫଳର ପ୍ରଚୁରତା ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା। ସୁଧନ୍ୱା ଏକ ଶକଟ (ଗାଡ଼ି) ଦେଲେ ଏବଂ ଅପରିମେୟ ଭାରବହନକ୍ଷମ ରଥ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 25
अग्निने गुणवान् बकरा, इलाने बहुतसे फल-फूल, सुधन्वाने छकड़ा और विशाल कूबरसे युक्त रथ दिये ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅଗ୍ନି ଗୁଣବାନ ବକରା ଦେଲେ, ଇଲା ଅନେକ ପୁଷ୍ପ-ଫଳ ଦେଲେ, ଏବଂ ସୁଧନ୍ୱା ଶକଟ (ଛକଡ଼ା) ଓ ବିଶାଳ କୂବରଯୁକ୍ତ ରଥ ଦେଲେ। ବରୁଣ ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦାନ—ଉତ୍ତମ ଗଜ ଆଦି—ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ଗଜ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଦେଲେ।
Verse 26
राक्षसासुरसंघाश्व अनुजम्मुस्तमी श्वरम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାକ୍ଷସ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦଳ ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମାରଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ମାନି ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ବଢ଼ୁଥିବା ତେଜ ଓ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ତାରକାସୁର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଲଲକାର କଲା; କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଉପାୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୁମାରଙ୍କୁ ମାରି ପାରିଲା ନାହିଁ।
Verse 27
वर्धमानं तु त॑ दृष्टवा प्रार्थथामास तारक: । उपायैर्बहुभि्न्तुं नाशकच्चापि तं विभुम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ସେଇ ବିଭୁଙ୍କର ବଢ଼ୁଥିବା ଶକ୍ତି ଦେଖି ତାରକ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଲଲକାର କଲା; କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଉପାୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ କୁମାରଙ୍କୁ ମାରି ପାରିଲା ନାହିଁ।
Verse 28
सैनापत्येन त॑ देवा: पूजयित्वा गुहालयम् । शशंसुर्विप्रकारं तं तस्मै तारककारितम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦେବମାନେ ଗୁହାଳୟରେ ତାଙ୍କୁ ସେନାପତି ପଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କଲେ ଏବଂ ତାରକଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସାଧିତ ସେଇ ଅସାଧାରଣ କର୍ମର ପ୍ରଶଂସା ତାଙ୍କୁ କଲେ।
Verse 29
देवताओंने गुहावासी कुमारकी पूजा करके उनका सेनापतिके पदपर अभिषेक किया और तारकासुरने देवताओंपर जो अत्याचार किया था, सो कह सुनाया ।।
ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳ ଓ ପରାକ୍ରମ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଦେବସେନାପତି ଓ ପ୍ରଭୁ ଗୁହ ନିଜ ଅମୋଘ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିରେ ଦାନବ ତାରକକୁ ବଧ କଲେ।
Verse 30
तेन तस्मिन् कुमारेण क्रीडता निहते<सुरे । सुरेन्द्र: स्थापितो राज्ये देवानां पुनरीश्वर:
ସେଇ କୁମାର ଖେଳୁଥିବା ପରି ଅସୁର ତାରକକୁ ବଧ କରିଦେଲେ; ତେବେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନର୍ବାର ଦେବମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ହେଲେ।
Verse 31
स सेनापतिरेवाथ बभौ स्कन्द: प्रतापवान् | ईशो गोप्ता च देवानां प्रियकृच्छड्करस्य च
ତାପରେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ସ୍କନ୍ଦ ସେହି ସେନାପତି ପଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ଓ ରକ୍ଷକ ହେଲେ, ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟକାର୍ଯ୍ୟ ସଦା କରୁଥିଲେ।
Verse 32
हिरण्यमूर्तिर्भगवानेष एव च पावकि: । सदा कुमारो देवानां सैनापत्यमवाप्तवान्
ଏହି ଭଗବାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ ଏବଂ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ସ୍ୱରୂପ। ସେ ସଦା କୁମାର ରହି ଦେବମାନଙ୍କର ସେନାପତି ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
Verse 33
तस्मात् सुवर्ण मंगल्यं रत्नमक्षय्यमुत्तमम् सहमजं कार्तिकेयस्य वल्लेस्तेज: परं मतम्
ଏହିହେତୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଉତ୍ତମ ରତ୍ନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହା କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସହ ସହଜାତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିର ପରମ ତେଜର ପ୍ରକାଶ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।
Verse 34
एवं रामाय कौरव्य वसिष्ठोडकथयत् पुरा | तस्मात् सुवर्णदानाय प्रयतस्व नराधिप
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ କୌରବ୍ୟ! ପୂର୍ବକାଳରେ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ରାମ (ପରଶୁରାମ)ଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସହିତ ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିଥିଲେ। ତେଣୁ, ହେ ନରାଧିପ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ! ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ପାଇଁ ତୁମେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପ୍ରୟାସ କର।
Verse 35
राम: सुवर्ण दत्त्वा हि विमुक्त: सर्वकिल्बिषै: । त्रिविष्टपे महत् स्थानमवापासुलभं नरै:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାମ (ପରଶୁରାମ) ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ କରି ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଏକ ମହାନ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 85
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें सुवर्णकी उत्पत्तिविषयक पचासीवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ପତ୍ତି-ବିଷୟକ ପଞ୍ଚାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 86
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि तारकवधोपाख्यानं नाम षडशीतितमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ‘ତାରକବଧୋପାଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ଷଡଶୀତିତମ (ଛିଆଶିତମ) ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 256
शध्वापदांश्व बहून् घोरांश्छत्राणि विविधानि च | वरुणने वरुणलोकके अनेक सुन्दर एवं दिव्य हाथी दिये। देवराज इन्द्रने सिंह
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବରୁଣ ନିଜ ବରୁଣଲୋକରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦିବ୍ୟ ହାତୀ, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଛତ୍ର ଦାନ କଲେ। ସେହିପରି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ହାତୀ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ଅନେକ ଭୟାନକ ଶିକାରୀ ଜୀବ ଓ ନାନାପ୍ରକାର ଛତ୍ର ଉପହାର ଦେଲେ।
Frequently Asked Questions
How to align śrāddha performance with calendrical timing (nakṣatra selection) to target specific aims, presented as a systematic mapping of rite-to-result.
The chapter exemplifies dharma as an operational system: intention (kāmya), correct timing (kāla), and disciplined performance are framed as the variables that structure ritual efficacy and social outcomes.
Yes. The narrative notes that Śaśabindu implemented the described śrāddha regimen and subsequently attained effortless conquest and stable rule, functioning as an internal validation of the teaching.