Adhyaya 71
गोप्रदान-माहात्म्ये गोलोक-प्रश्नः (Gopradāna-Māhātmya: Inquiry into Goloka)
Upa-parva: Dāna-dharma (Gopradāna / Goloka-adhyāya cycle)
Chapter 71.0 continues the Anuśāsana-parva’s dāna discourse by refining the doctrinal and cosmological claims surrounding go-pradāna. Yudhiṣṭhira references earlier accounts—Naciketā’s context, the cautionary episode of King Nṛga’s suffering arising from a single inadvertent fault, and Kṛṣṇa as the instrumental cause of Nṛga’s release—to establish that he has grasped the basic narrative. His remaining uncertainty concerns the ‘gavāṃ loka’ (the world associated with cows) and the destination attained by donors. Bhīṣma responds by citing an ancient itihāsa: Śakra (Indra), observing the radiance of Goloka-dwellers surpassing that of Svarga’s residents, asks Padmayoni (Brahmā) to explain the nature of these realms, the fruits and highest excellence (parama-guṇa) gained there, the means by which persons reach that state free from affliction, the duration and measure of donation-fruit, and how small gifts may become “many” through qualification. He further inquires about comparative merit (many cows vs. few), whether one can be considered a ‘go-prada’ without literal gifting, how an alpa-dātṛ can equal a bahu-dātṛ, and what dakṣiṇā is especially distinguished in go-pradāna. The chapter is thus a structured interrogative preface that sets the analytic agenda for subsequent explication: merit calculus, intentionality, procedural correctness, and cosmological telos.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर को दानधर्म के सूक्ष्म फल बताने के लिए एक प्राचीन आख्यान छेड़ते हैं—मध्यदेश में गंगा-यमुना के बीच बसे ब्राह्मण-ग्राम से उठता है एक प्रश्न: जीवन का शेष काल कैसे सार्थक हो? → अध्ययन से ऊबा एक ब्राह्मण धर्मराज (यम) के पास पहुँचकर अपने बचे हुए समय का ‘निश्चित’ उपाय पूछता है; पर यम उत्तर देते हैं कि वे काल-विधान नहीं जानते—वे केवल धर्माचरण को पहचानते हैं। ब्राह्मण की जिज्ञासा अब ‘समय’ से हटकर ‘कर्म’ के निश्चित फल पर टिक जाती है। → यम धर्म का सार दान में, विशेषतः जलदान में स्थिर करते हैं—पोखरी, तालाब, कुएँ खुदवाना; प्यासों के लिए प्रपा बनवाना; नित्य जल देना—यह दुर्लभ और उत्तम पुण्य है, अन्नदान के साथ भी ‘पानीय’ को विशेष मानते हैं। → दान के विविध रूप (तिल, जल, दीप, रत्न आदि) के माहात्म्य को धर्म-नीति के रूप में स्थापित कर कथा ब्राह्मण को ‘काल-चिंता’ से मुक्त कर ‘धर्म-चिंतन’ में स्थिर करती है—जो धर्म करता है, वही जाना जाता है। → अंत में संकेत मिलता है कि यम के निषेध के बावजूद कोई बलपूर्वक उसी ब्राह्मण को उठा लाता है—यम उठकर उस लाए हुए को देखते हैं; आगे क्या दंड/उपदेश होगा, यह अगले प्रसंग की देहरी पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
न्ीप्ज््ल््िसस ' बे । नत२स्प्स्स्न्िपनासज्स अष्टषष्टितमो< ध्याय: तिल
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ତିଳଦାନର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଫଳ କିପରି? ଏବଂ ଦୀପଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ କ’ଣ? ଅନ୍ନଦାନ ଓ ବସ୍ତ୍ରଦାନର ମହିମା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପୁଣି ଅଧିକ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इस विषयमें ब्राह्मण और यमके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया जाता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଏହି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସର ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯମଙ୍କ ସଂବାଦରୂପେ।
Verse 3
मध्यदेशे महान ग्रामो ब्राह्म॒णानां बभूव ह | गंगायमुनयोर्मध्ये यामुनस्य गिरेरध:
ମଧ୍ୟଦେଶରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଏକ ମହାନ ଗ୍ରାମ ଥିଲା। ସେ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଯାମୁନ ପର୍ବତର ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା।
Verse 4
पर्णशालेति विख्यातो रमणीयो नराधिप । विद्वांसस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्म॒णाश्चावसंस्तथा
ନରାଧିପ! ସେ ରମଣୀୟ ଗ୍ରାମ ‘ପର୍ଣ୍ଣଶାଳା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।
Verse 5
अथ प्राह यम: कंचित् पुरुषं कृष्णवाससम् । रक्ताक्षमूर्थ्वरीमाणं काकजंघाक्षिनासिकम्
ତାପରେ ଯମ ଏକ କଳାବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ରୋମ ଉଭା, ଏବଂ ପିଣ୍ଡଳି, ଚକ୍ଷୁ ଓ ନାସିକା କାଉଁ ପରି ଥିଲା।
Verse 6
गच्छ त्वं ब्राह्मणग्रामं ततो गत्वा तमानय । अगस्त्यं गोत्रतश्नापि नामतश्नापि शर्मिणम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଅ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ—ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ସେ ମଙ୍ଗଳମୟ—ଗୋତ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ଓ ନାମରୁ ମଧ୍ୟ ପରିଚୟ କରି, ଅର୍ଥାତ୍ ଶର୍ମୀକଙ୍କୁ ହିଁ।”
Verse 7
मा चान्यमानयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्चत:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଆଣିବ ନାହିଁ। ସେଇ ଗାଁରେ ସେଇ ଗୋତ୍ରର ଆଉ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହନ୍ତି, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପାଖପାଖି ରହନ୍ତି। ଗୁଣ, ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ କୁଳମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସେ ଶର୍ମୀକଙ୍କ ସମାନ; ସନ୍ତାନସଂଖ୍ୟା ଓ ସଦାଚାରପାଳନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସମତୁଳ୍ୟ। ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିବ ନାହିଁ।”
Verse 8
स हि तादृग्गुणस्तेन तुल्यो5ध्ययनजन्मना । अपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमता
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“କାରଣ ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ—ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ଜନ୍ମରେ ତାଙ୍କ ସମାନ। ସନ୍ତାନ ଓ ନିୟତ ଆଚରଣରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁଳ୍ୟ।”
Verse 9
तमानय यथोद्विष्टं पूजा कार्या हि तस्य वै । स गत्वा प्रतिकूलं तच्चकार यमशासनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ସେହିପରି ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; କାରଣ ମୋତେ ତାଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କରିବାକୁ ହେବ।” କିନ୍ତୁ ସେ ଯମଦୂତ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଯମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ବିପରୀତ ଆଚରଣ କରି, ପ୍ରତିକୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା।
Verse 10
तमाक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धों यमेन यः । तस्मै यम: समुत्थाय पूजां कृत्वा च वीर्यवान्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଯମ ଯାହାକୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ, ସେହି ଲୋକକୁ ସେ ବଳପୂର୍ବକ ଦମନ କରି ଏଠାକୁ ଆଣିଲା। ସେଇ ପରାକ୍ରମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଯମ ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇ, ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।”
Verse 11
एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन स द्विज:
ଧର୍ମରାଜ ଏପରି କହିଲେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଉତ୍ତର ଦେଲା— “ଧର୍ମରୁ କେବେ ନ ଚ୍ୟୁତ ହେଉଥିବା ଦେବ! ମୋ ଜୀବନର ଯେତେ ସମୟ ଶେଷ ଅଛି, ସେତେ ମୁଁ ଏଠିଏ ରହିବି।”
Verse 12
उवाच धर्मराजानं निर्विण्णो5ध्ययनेन वै | यो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयमिहाच्युत
ଅଧ୍ୟୟନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ଅଚ୍ୟୁତ (ଧର୍ମରୁ ନ ଚ୍ୟୁତ)! ମୋର ଯେତେ କାଳ ଶେଷ ଅଛି, ସେତେ ମୁଁ ଏଠିଏ ବସିବି।”
Verse 13
यम उवाच नाहं कालस्य विद्िितं प्राप्रोमीह कथंचन । यो हि धर्म चरति वै तं॑ तु जानामि केवलम्
ଯମ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! କାଳର ବିଧାନକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଜାଣେନି; ଯେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେ, ମୁଁ କେବଳ ସେହିକୁ ଜାଣେ।”
Verse 14
गच्छ विप्र त्वमद्यैव आलयं स्वं महाद्युते । ब्रृूहि सर्व यथा स्वैरं करवाणि किमच्युत
ଯମ କହିଲେ— “ହେ ମହାଦ୍ୟୁତିଶାଳୀ ବିପ୍ର! ତୁମେ ଆଜିଏ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ। ଇଚ୍ଛାମତେ ସବୁ କହ—ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବି, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ?”
Verse 15
ब्राह्मण उवाच यत् तत्र कृत्वा सुमहत् पुण्यं स्यात् तद् ब्रवीहि मे । सर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲା— “ହେ ସତ୍ତମ! ସେଠାରେ କେଉଁ କର୍ମ କଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହା ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ତାହା ମୋତେ କହ; କାରଣ ଧର୍ମବିଷୟରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ—ତ୍ରିଲୋକର ମଧ୍ୟ—ପ୍ରମାଣ।”
Verse 16
यम उवाच शृणु तत्त्वेन विप्ररषे प्रदानविधिमुत्तमम् । तिला: परमकं दान पुण्यं चैवेह शाश्वतम्
ଯମ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ତତ୍ତ୍ୱସହିତ ଦାନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଧି ଶୁଣ। ତିଳଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏଠାରେ ଏହାକୁ ଶାଶ୍ୱତ, ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
Verse 17
तिलाक्ष सम्प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजर्षभ । नित्यदानात् सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत
ଯମ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଥାଶକ୍ତି ତିଳଦାନ ନିଶ୍ଚୟ କର। ନିତ୍ୟଦାନର ଅଭ୍ୟାସରେ ତିଳ ଦାତାର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 18
तिलान् श्राद्धे प्रशंसन्ति दानमेतद्ध्यनुत्तमम् । तान् प्रयच्छस्व विप्रेभ्यो विधिदृष्देन कर्मणा
ଯମ କହିଲେ—ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତିଳକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏହି ଦାନ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁତ୍ତମ। ତେଣୁ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତିଳ ଦାନ କର।
Verse 19
वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु तिलान् दद्याद् द्विजातिषु | तिला भक्षयितव्याशक्ष सदा त्वालम्भनं च तै:,वैशाखकी पूर्णिमाको ब्राह्मणोंके लिये तिलदान दे, तिल खाये और सदा तिलोंका ही उबटन लगाये
ଯମ କହିଲେ—ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ତିଳ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ସଦା ତିଳର ଉବଟନ/ଲେପ ଦେହରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
Verse 20
कार्य सततमिच्छटद्धि: श्रेय: सर्वात्मना गृहे । तथा55प: सर्वदा देया: पेयाश्वैव न संशय:
ଯମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ସଦା ଶ୍ରେୟସ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଭାବରେ ନିଜ ଘରେ ତିଳଦାନ ଓ ତିଳର ବିଧିସମ୍ମତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଜଳ ମଧ୍ୟ ସଦା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 21
पुष्करिण्यस्तडागानि कूपांश्चैवात्र खानयेत् । एतत् सुदुर्लभतरमिहलोके द्विजोत्तम,द्विजश्रेष्ठ! मनुष्यको यहाँ पोखरी, तालाब और कुएँ खुदवाने चाहिये। यह इस संसारमें अत्यन्त दुर्लभ--पुण्य कार्य है
ଯମ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏହି ଲୋକରେ ପୋଖରୀ, ତାଳାବ ଓ କୂଆ ଖୋଦାଇବା ଉଚିତ। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ମହାପୁଣ୍ୟଧର୍ମକର୍ମ; କାରଣ ଜଳ ଦେଇ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ।
Verse 22
आपो नित्य प्रदेयास्ते पुण्यं होतदनुत्तमम् । प्रपाश्न॒ कार्या दानार्थ नित्यं ते द्विजसत्तम । भुक्तेडप्यन्न॑ प्रदेयं तु पानीयं वै विशेषत:
ଯମ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ନିତ୍ୟ ଜଳଦାନ କର; ଏହା ଅନୁତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ। ଦାନାର୍ଥେ ନିତ୍ୟ ପ୍ରପା (ପାନୀୟ-ଶାଳା) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଭୋଜନ କରିଥିବା ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ବିଶେଷତଃ ପାନୀୟ ଜଳଦାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ।
Verse 23
भीष्म उवाच इत्युक्ते स तदा तेन यमदूतेन वै गृहान् । नीतश्न॒ कारयामास सर्व तद् यमशासनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଯମରାଜ ଏପରି କହିବା ସହିତ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ଯମଦୂତ ତାକୁ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲା; ଏବଂ ସେ ଯମାଜ୍ଞାନୁସାରେ ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ନିଜେ କଲା ଓ କରାଇଲା।
Verse 24
नीत्वा तं यमदूतो<पि गृहीत्वा शर्मिणं तदा । ययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम्,तत्पश्चात् यमदूत शर्मीको पकड़कर वहाँ ले गया और धर्मराजको इसकी सूचना दी
ତାପରେ ଯମଦୂତ ଶର୍ମିକୁ ଧରି ସେଠାକୁ ନେଇଗଲା ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ (ଯମ)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ନିବେଦନ କଲା।
Verse 25
त॑ं धर्मराजो धर्मज्ञं पूजयित्वा प्रतापवान् | कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम्,प्रतापी धर्मराजने उस धर्मज्ञ ब्राह्यणकी पूजा करके उससे बातचीत की और फिर वह जैसे आया था, उसी प्रकार उसे विदा कर दिया
ପ୍ରତାପୀ ଧର୍ମରାଜ ସେହି ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ବାଦ କରି, ପରେ ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
Verse 26
तस्यापि च यम: सर्वमुपदेशं चकार ह । प्रेत्यैत्य च ततः सर्व चकारोक्तं यमेन तत्,उसके लिये भी यमराजने सारा उपदेश किया। परलोकमें जाकर जब वह लौटा, तब उसने भी यमराजके बताये अनुसार सब कार्य किया
ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଯମରାଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ପରଲୋକକୁ ଯାଇ ପୁଣି ଫେରି ଆସି, ଯମ ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେହିପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ କଲା।
Verse 27
तथा प्रशंसते दीपान् यम: पितृहितेप्सया । तस्माद् दीपप्रदो नित्यं संतारयति वै पितृन्
ପିତୃମାନଙ୍କ ହିତକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି ଯମ ଦୀପଦାନର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଯେ ନିତ୍ୟ ଦୀପଦାନ କରେ, ସେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ତାରଣ କରେ।
Verse 28
दातव्या: सततं दीपास्तस्माद् भरतसत्तम | देवतानां पितृणां च चक्षुष्यं चात्मनां विभो,इसलिये भरतश्रेष्ठ) देवता और पितरोंके उद्देश्य्से सदा दीपदान करते रहना चाहिये। प्रभो! इससे अपने नेत्रोंका तेज बढ़ता है
ଏହେତୁ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସଦା ଦୀପଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏହା ଚକ୍ଷୁପାଇଁ ହିତକର ଏବଂ ଆତ୍ମତେଜ ବଢ଼ାଏ।
Verse 29
रत्नदानं च सुमहत् पुण्यमुक्तं जनाधिप । यस्तान् विक्रीय यजते ब्राह्मणो हाभयंकरम्
ହେ ଜନାଧିପ, ରତ୍ନଦାନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପୁଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦାନରେ ପାଇଥିବା ରତ୍ନ ବିକ୍ରୟ କରି ସେହି ଧନରେ ଯଜ୍ଞ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 30
यद् वै ददाति वित्रेभ्यो ब्राह्मण: प्रतिगृह वै । उभयो: स्यात् तदक्षय्यं दातुरादातुरेव च
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦାତାଠାରୁ ଧନ (ରତ୍ନାଦି) ଗ୍ରହଣ କରି ସେହି ଧନକୁ ପୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରେ, ସେହି ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଦାତା ଓ ଗ୍ରହୀତା—ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
Verse 31
यो ददाति स्थित: स्थित्यां तादृशाय प्रतिग्रहम् उभयोरक्षयं धर्म त॑ मनु: प्राह धर्मवित्
ଯେ ପୁରୁଷ ନିଜେ ଧର୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ନିଜ ସମାନ ସ୍ଥିତିର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନରେ ପାଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ଦାନ କରେ, ଦାତା ଓ ଗ୍ରହୀତା—ଉଭୟଙ୍କୁ ଅକ୍ଷୟ ଧର୍ମ ଲାଭ ହୁଏ; ଏହା ଧର୍ମଜ୍ଞ ମନୁଙ୍କ ବଚନ।
Verse 32
वाससां सम्प्रदानेन स्वदारनिरतो नर: । सुवस्त्रश्न सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖି ବସ୍ତ୍ରଦାନ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମନୋହର ବେଷ-ଭୂଷାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
Verse 33
गाव: सुवर्ण च तथा तिलाश्रैवानुवर्णिता: । बहुश: पुरुषव्याप्र वेदप्रामाण्यदर्शनात्,पुरुषसिंह! मैंने गौ, सुवर्ण और तिलके दानका माहात्म्य अनेकों बार वेद-शास्त्रके प्रमाण दिखाकर वर्णन किया है
ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର! ବେଦର ପ୍ରମାଣ ଦେଖାଇ ମୁଁ ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତିଳ ଦାନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନେକଥର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
Verse 34
विवाहांश्वैव कुर्वीत पुत्रानुत्पादयेत च । पुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद् विशिष्यते,कुरुनन्दन! मनुष्य विवाह करे और पुत्र उत्पन्न करे। पुत्रका लाभ सब लाभोंसे बढ़कर है
କୁରୁନନ୍ଦନ! ମନୁଷ୍ୟ ବିବାହ କରୁ ଏବଂ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁ; କାରଣ, କୌରବ୍ୟ, ପୁତ୍ରଲାଭ ସମସ୍ତ ଲାଭଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 63
शमे निविष्टं विद्वांसमध्यापकमनावृतम् । “तुम ब्राह्मणोंके उस ग्राममें चले जाओ और जाकर अगस्त्यगोत्री शर्मी नामक शमपरायण विद्वान् अध्यापक ब्राह्मणको, जो आवरणरहित है, यहाँ ले आओ
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସେଇ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଅ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ଅଗସ୍ତ୍ୟଗୋତ୍ରୀ ‘ଶର୍ମୀ’ ନାମକ ଶମପରାୟଣ, ବିଦ୍ୱାନ ଅଧ୍ୟାପକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ—ଯିଏ ଆବରଣହୀନ—ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ।
Verse 67
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें जलदानका माहात्म्यविषयक सरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ଜଳଦାନମାହାତ୍ମ୍ୟବିଷୟକ ସତଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 68
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि यमब्राह्मणसंवादे अष्टषष्टितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें यम और ब्राह्मणका संवादविषयक अड़सठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ଯମ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଂବାଦବିଷୟକ ଅଷ୍ଟଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 103
प्रोवाच नीयतामेष सो5नन््य आनीयतामिति । वह आक्रमण करके उसी ब्राह्णको उठा लाया
ସେ କହିଲେ—“ଏହାକୁ ନେଇଯାଅ; ତାହାର ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେ ଅନ୍ୟଜନକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।” ଏହି ଆଜ୍ଞାରେ ଦୂତ ବଳପୂର୍ବକ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଯାହାକୁ ନେବାକୁ ଯମରାଜ ପୂର୍ବରୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଉଠାଇ ଆଣିଲା। ତେବେ ପ୍ରବଳ ଯମ ଉଠି ଦାଁଡ଼ାଇ, ଆଣାଯାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଦୂତକୁ କହିଲେ—“ଏହାକୁ ନେଇଯାଅ, ଆଉ ଅନ୍ୟଜନକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।”
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira seeks a precise account of the ‘gavāṃ loka’—where cow-donors are said to go—and the underlying rationale that connects go-pradāna with a specific cosmological destination and quality of posthumous experience.
The chapter models dharma inquiry as analytic: it distinguishes quantity from qualification (few vs. many gifts), highlights the role of intention and procedure (including dakṣiṇā), and treats merit as intelligible through structured questioning rather than mere assertion.
No explicit phalaśruti appears within the provided verses; instead, the chapter functions as a thematic prologue that enumerates the parameters—fruit, duration, equivalences, and qualifications—through which the later exposition on go-pradāna’s results will be articulated.