Adhyaya 160
Chapter Arc: पवन (वायु) अर्जुन से एक प्राचीन, विस्मयकारी आख्यान आरम्भ करते हैं—जब एक राजा ने ‘भूमि’ को ही ब्राह्मणों को दक्षिणा में देने का संकल्प किया, और स्वयं पृथ्वी-देवी उस दान की बात सुनकर विचलित हो उठीं। → भूमि-देवी सोचती हैं कि जो समस्त प्राणियों को धारण करती है, उसे ‘दान’ कैसे किया जा सकता है; यदि राजा का ऐसा विचार है तो वे भूमित्व त्यागकर ब्रह्मलोक चली जाएँगी। इसी धारा में वायु कश्यप-ऋषि के अद्भुत प्रभाव का संकेत देते हैं और कथा को उतथ्य मुनि, उनकी पत्नी भद्रा, तथा वरुण के प्रसंग की ओर मोड़ते हैं—जहाँ लोकपाल वरुण भद्रा के साथ जललोक में रमण करने लगते हैं। नारद इस अपमान/हरण का समाचार उतथ्य तक पहुँचाते हैं; उतथ्य नारद को कठोर संदेश देकर वरुण के पास भेजते हैं, पर वरुण भद्रा को छोड़ने से इनकार कर देता है। → उतथ्य का तीखा प्रश्न और धर्म-आह्वान वरुण के सम्मुख गूँजता है—‘मेरी पत्नी को छोड़ो; तुमने उसे क्यों हर लिया?’ पर वरुण प्रत्युत्तर देता है कि भद्रा उसे अत्यन्त प्रिय है और वह उसे छोड़ नहीं सकता। लोकपाल की सत्ता बनाम ऋषि-धर्म का यह टकराव कथा का शिखर बनता है। → कथा का निष्कर्ष दान-धर्म के व्यापक संकेत में बैठता है—दान का अधिकार, दान की सीमा, और ‘जो धारण करती है’ (भूमि/पत्नी/मर्यादा) उसे वस्तु की तरह देने-लेने की असंगति। वायु अर्जुन को यह बोध कराते हैं कि दान का तेज तभी धर्म है जब वह अन्याय, हरण और अहंकार से रहित हो। → वरुण के अडिग इनकार के बाद प्रश्न खुला रह जाता है—क्या लोकपाल अपने आसन-धर्म के नाम पर ऋषि के गृह-धर्म का अतिक्रमण कर सकता है, और इस संघर्ष का दैवी-नैतिक परिणाम क्या होगा?
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्राता बछ। 2 चतुष्पञ्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: ब्राह्मणशिरोमणि उतथ्यके प्रभावका वर्णन वायुरुवाच इमां भूमिं द्विजातिभ्यो दित्सुर्वैं दक्षिणां पुरा । अड्ढी नाम नृपो राजंस्तततक्रिन्तां मही ययौ
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ପୁରାକାଳରେ ଅଙ୍ଗ ନାମକ ଏକ ନୃପ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଦକ୍ଷିଣା ରୂପେ ଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ଏହା ଜାଣି ପୃଥିବୀ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲା।
Verse 2
धारिणीं सर्वभूतानामयं प्राप्प वरो नूपः । कथमिच्छति मां दातु द्विजेभ्यो ब्रह्मण: सुताम्
ସେ ଭାବିଲା—‘ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟା। ମୋତେ ପାଇ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପ କିପରି ମୋତେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଦାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି?’
Verse 3
साहं त्यक्त्वा गमिष्यामि भूमित्व॑ं ब्रह्मण: पदम् | अयं सराष्ट्रो नृपतिर्मा भूदिति ततोडगमत्
“ଯଦି ତାହାର ଏମିତି ଭାବନା ଅଛି, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭୂମିତ୍ୱ—ଲୋକଧାରଣରୂପ ଧର୍ମ—ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବି; ତାହେଲେ ଏହି ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟସହିତ ନଶ୍ଟ ହେଉ।” ଏମିତି ନିଶ୍ଚୟ କରି ପୃଥିବୀ ଚାଲିଗଲା।
Verse 4
ततस्तां कश्यपो दृष्टवा व्रजन्तीं पृथिवीं तदा । प्रविवेश महीं सद्यो मुक्त्वा55त्मानं समाहित:
ତେବେ ପୃଥିବୀକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ମହର୍ଷି କଶ୍ୟପ ଯୋଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ସମାହିତ ହୋଇ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭୂମିର ଏହି ସ୍ଥୂଳ ରୂପରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 5
ऋद्धा सा सर्वतो जज्ञे तृणीषधिसमन्विता । धर्मोत्तरा नष्टभया भूमिरासीत् ततो नृप
ନରେଶ୍ୱର! ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶରେ ପୃଥିବୀ ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା। ସବୁଦିଗରେ ଘାସ-ପାତା ଓ ଔଷଧିର ପ୍ରଚୁରତା ହେଲା। ଧର୍ମ ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ବଢ଼ିଲା ଏବଂ ଭୟ ନଶ୍ଟ ହେଲା।
Verse 6
एवं वर्षसहस्राणि दिव्यानि विपुलब्रत: । त्रिंशत: कश्यपो राजन् भूमिरासीदतन्द्रित:
ରାଜନ୍! ଏହିପରି ଅତନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ବିଶାଳ ବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ ମହର୍ଷି କଶ୍ୟପ ତିରିଶ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
Verse 7
अथागम्य महाराज नमस्कृत्य च कश्यपम् | पृथिवी काश्यपी जज्ञे सुता तस्य महात्मन:
ମହାରାଜ! ତାପରେ ପୃଥିବୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଫେରିଆସି ସେହି ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ହୋଇ ରହିଲା। ସେହିଦିନଠାରୁ ତାହାର ନାମ ‘କାଶ୍ୟପୀ’ ହେଲା।
Verse 8
एष राजन्नीदृशो वै ब्राह्मण: कश्यपो5 भवत् । अन्य प्रब्रृहि वा त्वं च कश्यपात् क्षत्रियं वरम्
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! କଶ୍ୟପ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସତ୍ୟରେ ଏମିତି ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ସେହିପରି ପ୍ରଭାବ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଇଛି। କଶ୍ୟପଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବରକୁ ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ତେବେ କହ, ରାଜନ୍।
Verse 9
तूष्णीं बभूव नृपति: पवनस्त्वब्रवीत् पुन: । शृणु राजन्नुतथ्यस्य जातस्याड्विरसे कुले
ରାଜା ନିରବ ରହିଲେ। ତେବେ ପବନଦେବ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍! ଏବେ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଉତଥ୍ୟଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।”
Verse 10
भद्रा सोमस्य दुहिता रूपेण परमा मता | तस्यास्तुल्यं पतिं सोम उतथ्यं समपश्यत
ସୋମଙ୍କ କନ୍ୟା ଭଦ୍ରା ରୂପରେ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ବୋଲି ମନାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମତୁଲ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ପତି ଭାବେ ସୋମ ଉତଥ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 11
सा च तीव्रं तपस्तेपे महाभागा यशस्विनी । उतथ्यार्थ तु चार्वज्ी परं नियममास्थिता
ସେଇ ମହାଭାଗା ଯଶସ୍ବିନୀ ଭଦ୍ରା ଉତଥ୍ୟଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପାଇବା ପାଇଁ ପରମ ନିୟମ ଆଶ୍ରୟ କରି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 12
तत आहूय सोतथ्यं ददावत्रिरयशस्विनीम् | भार्यार्थे स च जग्राह विधिवद् भूरिदक्षिण:
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ସୋମଙ୍କ ପିତା ମହର୍ଷି ଅତ୍ରି ଉତଥ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକି ନିଜ ଯଶସ୍ବିନୀ ପୌତ୍ରୀ (ଭଦ୍ରା)ଙ୍କୁ ବିବାହଦାନ କଲେ। ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣାଦାତା ଉତଥ୍ୟ ବିଧିମତେ ତାଙ୍କର ପାଣିଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 13
तां त्वकामयत श्रीमान् वरुण: पूर्वमेव ह । स चागम्य वनप्रस्थं यमुनायां जहार ताम्
ଶ୍ରୀମାନ୍ ବରୁଣଦେବ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ। ବନବାସୀ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଆସି, ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବାବେଳେ ତାକୁ ଅପହରଣ କରିନେଲେ।
Verse 14
जलेश्वरस्तु हृत्वा तामनयत् स्वं पुरं प्रति । परमाद्भुतसंकाशं षघट्सहस्रशतह्नदम्,'जलेश्वर वरुण उस स्त्रीको हरकर अपने परम अद्भुत नगरमें ले आये; जहाँ छ: हजार बिजलियोंका प्रकाश* छा रहा था
ଜଳେଶ୍ୱର ବରୁଣ ତାକୁ ହରି ନିଜ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ନଗରକୁ ନେଇଗଲେ। ସେ ନଗର ଅସାଧାରଣ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ—ଯେନ ଅଗଣିତ ବିଜୁଳି ଝଲକ।
Verse 15
न हि रम्यतरं किंचित् तस्मादन्यत् पुरोत्तमम् | प्रासादैरप्सरोभिश्व दिव्यै: कामैश्न शोभितम्
ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରଠାରୁ ଅଧିକ ରମଣୀୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିଲା। ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ, ଅପ୍ସରା ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗବିଲାସରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
Verse 16
तत्र देवस्तया सार्ध रेमे राजन् जलेश्वर: । अथाख्यातमुतथ्याय तत: पत्न्यवमर्दनम्
ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାରେ ଜଳେଶ୍ୱର ଦେବ ବରୁଣ ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା-ରମଣ କଲେ। ପରେ ନାରଦ ଉତଥ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ—ବରୁଣ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ହରି ଅପମାନିତ କରିଛନ୍ତି।
Verse 17
तच्छुत्वा नारदात् सर्वमुतथ्यो नारदं तदा । प्रोवाच गच्छ ब्रूहि त्वं वरुणं परुषं वच:
ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି ଉତଥ୍ୟ ସେତେବେଳେ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଯାଅ, ବରୁଣଙ୍କୁ ମୋର ଏହି କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଦିଅ।”
Verse 18
मद्वाक्यान्मुज्च मे भार्या कस्मात् तां हृतवानसि । लोकपालो<सि लोकानां न लोकस्य विलोपक:
ମୋ କଥାମାନି ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦେ। ତୁମେ ତାକୁ କାହିଁକି ଅପହରଣ କଲ? ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଲୋକପାଳ, ଲୋକ-ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିନାଶକ ନୁହଁ। ଉତଥ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼—ତୁମେ ତାକୁ କାହିଁକି ହରିଲ?
Verse 19
सोमेन दत्ता भार्या मे त्वया चापद्ताद्य वै | इत्युक्तो वचनात् तस्य नारदेन जलेश्वर:
ସୋମ ଯେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, ଆଜି ସେହି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ତୁମେ ଅପହରଣ କରିଛ। ନାରଦଙ୍କ କଥା ଆଧାରେ ଜଳେଶ୍ୱର ବରୁଣଙ୍କୁ ଏଭଳି କୁହାଗଲା।
Verse 20
इति श्रुत्वा वचस्तस्य सो5थ तं वरुणो5ब्रवीत्
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାପରେ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 21
इत्युक्तो वरुणेनाथ नारद: प्राप्य तं मुनिम् । उतथ्यमब्रवीद् वाक््यं नातिहृष्टमना इव,“वरुणके इस प्रकार उत्तर देनेपर नारदजी उतथ्य मुनिके पास लौट गये और खिन्न-से होकर बोले--
ବରୁଣ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ନାରଦ ସେଇ ମୁନି ଉତଥ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମନ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ନୁହେଁ ଭଳି, ସନ୍ଦେଶ କହିଲେ।
Verse 22
गले गृहीत्वा क्षिप्तो5स्मि वरुणेन महामुने । न प्रयच्छति ते भार्या यत् ते कार्य कुरुष्व तत्
ମହାମୁନେ! ବରୁଣ ମୋ ଗଳା ଧରି ମୋତେ ଠେଲି ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ସେ ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ଏବେ ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କରନ୍ତୁ।
Verse 23
नारदस्य वच: श्रुत्वा क्रुद्धः प्राज्वलदड्धिरा: । अपिबत् तेजसा वारि विष्ट भ्य सुमहातपा:
ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉତଥ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ। ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ନିଜ ତପୋତେଜରେ ଜଳକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରି ତାହାକୁ ପିଇବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 24
पीयमाने तु सर्वस्मिंस्तोयेडपि सलिलेश्वर: । सुहृद्धिर्भिक्षमाणो 5पि नैवामुज्चत तां तदा,“जब सारा जल पीया जाने लगा, तब सुहृदोंने जलेश्वर वरुणसे प्रार्थना की तो भी वे भद्राको न छोड़ सके
ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଆଯାଉଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଜଳେଶ୍ୱର ବରୁଣଙ୍କୁ ସୁହୃଦମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ (ଭଦ୍ରାକୁ) ମୁକ୍ତ କଲେ ନାହିଁ।
Verse 25
तत क्ुद्धो5ब्रवीद् भूमिमुतथ्यो ब्राह्मणोत्तम: । दर्शयस्व स्थलं भद्गरे घट्सहस्रशतह्दम्
ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତଥ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ କହିଲେ—“ଭଦ୍ରେ! ଯେଉଁଠାରେ ଛଅ ହଜାର ବିଜୁଳିର ଦୀପ୍ତି ବିସ୍ତାରିତ, ସେଇ ସ୍ଥଳ ମୋତେ ଦେଖାଇଦେ।”
Verse 26
ततस्तदीरिणं जात॑ समुद्रस्थावसर्पत: । तस्माद् देशान्नदीं चैव प्रोवाचासौ द्विजोत्तम:
ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଅଞ୍ଚଳ ବାଲୁକାମୟ ଉଷର ହୋଇଗଲା। ତେବେ ସେ ଦେଶ ମଧ୍ୟଦେଇ ବହୁଥିବା ନଦୀକୁ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତଥ୍ୟ କହିଲେ—
Verse 27
अदृश्या गच्छ भीरु त्वं सरस्वति मरुन् प्रति । अपुण्य एष भवतु देशस्त्यक्तस्त्वया शुभे
“ଭୀରୁ ସରସ୍ୱତୀ! ତୁମେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ମରୁପ୍ରଦେଶ ପ୍ରତି ଯାଅ। ଶୁଭେ! ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଏହି ଦେଶ ଅପୁଣ୍ୟ ହେଉ।”
Verse 28
तस्मिन् संशोषिते देशे भद्रामादाय वारिप: । अददाच्छरणं गत्वा भारयामाड्विरसाय वै,“जब वह सारा प्रदेश सूख गया, तब जलेश्वर वरुण भद्राको साथ लेकर मुनिकी शरणमें आये और उन्होंने आंगिरसको उनकी भार्या दे दी
ଯେତେବେଳେ ସେ ସମଗ୍ର ଦେଶ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ଜଳାଧିପ ବରୁଣ ଭଦ୍ରାକୁ ସହ ନେଇ ମୁନିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଭଦ୍ରାକୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଦେଲେ।
Verse 29
प्रतिगृहा तु तां भार्यामुतथ्य: सुमना5भवत् | मुमोच च जगद् दुःखाद् वरुणं चैव हैहय,“हैहयराज! अपनी उस पत्नीको पाकर उतथ्य बड़े प्रसन्न हुए और उन्होंने सम्पूर्ण जगत् तथा वरुणको जलके कष्टसे मुक्त कर दिया
ହେ ହୈହୟରାଜ! ନିଜ ସେହି ପତ୍ନୀକୁ ପାଇ ଉତଥ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଳଜନିତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
Verse 30
ततः स लब्ध्वा तां भार्या वरुणं प्राह धर्मवित् । उतथ्य: सुमहातेजा यत् तच्छुणु नराधिप,“नरेश्वर! अपनी उस पत्नीको पाकर महातेजस्वी धर्मज्ञ उतथ्यने वरुणसे जो कुछ कहा, वह सुनो
ତାପରେ ନିଜ ପତ୍ନୀକୁ ପାଇ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଉତଥ୍ୟ ବରୁଣଙ୍କୁ ଯାହା କହିଲେ, ହେ ନରାଧିପ! ତାହା ଶୁଣ।
Verse 31
मयैषा तपसा प्राप्ता क्रोशतस्ते जलाधिप । इत्युक्त्वा तामुपादाय स्वमेव भवनं ययौ
‘ହେ ଜଳାଧିପ! ତୁମେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତପୋବଳରେ ଏହି ପତ୍ନୀକୁ ପାଇଛି।’ ଏପରି କହି ସେ ଭଦ୍ରାକୁ ସହ ନେଇ ନିଜ ଭବନକୁ ଫେରିଗଲେ।
Verse 32
एष राजन्नीदृशो वै उतथ्यो ब्राह्मणर्षभ: । ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वमुतथ्यात् क्षत्रियं वरम्
ହେ ରାଜନ! ଏପରି ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତଥ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏହା ମୁଁ କହୁଛି; କିମ୍ବା ତୁମେ କହ—ଉତଥ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥାକିଲେ ସେ କିଏ?
Verse 153
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें वायुदेवता और कार्तवीर्य अर्जुनका संवादविषयक एक सौ तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ବାୟୁଦେବତା ଓ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମ୍ବାଦବିଷୟକ ଏକଶେ ତେପନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 154
इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पवनार्जुनसंवादो नाम चतुष्पज्चाशदधिकशततमो< ध्याय:
ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ “ପବନ (ବାୟୁ) ଓ (କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ) ଅର୍ଜୁନ ସମ୍ବାଦ” ନାମକ ଏକଶେ ଚଉବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 193
मुज्च भार्यामुतथ्यस्य कस्मात् त्वं हृतवानसि । “वरुण! तुम मेरे कहनेसे मेरी पत्नीको छोड़ दो। तुमने क्यों उसका अपहरण किया है? तुम लोगोंके लिये लोकपाल बनाये गये हो
“ଉତଥ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ୟାକୁ ମୁକ୍ତ କର। ତୁମେ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲ? ତୁମେ ତ ଲୋକପାଳ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ, ଲୋକବିନାଶକ ନୁହେଁ। ସୋମ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେ ମୋର ଧର୍ମପତ୍ନୀ। ତେବେ ଆଜି ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲ?” ଉତଥ୍ୟଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ନାରଦ ଜଳାଧିପ ବରୁଣଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ—“ଉତଥ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣ କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲେ?”
Verse 203
ममैषा सुप्रिया भार्या नैनामुत्स्रष्टमुत्सहे । “नारदजीके मुखसे उतथ्यकी यह बात सुनकर वरुणने उनसे कहा--“यह मेरी अत्यन्त प्यारी भार्या है। मैं इसे छोड़ नहीं सकता”
ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉତଥ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବରୁଣ କହିଲେ—“ଏହା ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ୟା; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ସାହସ କରିପାରେ ନାହିଁ।”