Adhyaya 124
Śāṇḍilī–Sumanā-saṃvāda: Sat-strī-samudācāra and Pati-dharma (Conduct of the Virtuous Wife)
Upa-parva: Strī-dharma / Pati-dharma Anuśāsana (Conduct of Virtuous Women)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to describe the established conduct (samudācāra) of virtuous women who uphold dharma. Bhīṣma recounts how Sumanā (identified as Kaikeyī in the framing) questioned the radiant Śāṇḍilī in the divine realm about the practices that enabled her to attain devaloka, noting her luminous appearance, purity of dress, and extraordinary vigor. Śāṇḍilī replies that her attainment did not depend on external ascetic markers (ochre robes, bark garments, shaved head, matted locks) but on disciplined relational ethics: she avoided harsh or harmful speech toward her husband; remained vigilant in honoring deities, ancestors, and Brahmins; served her parents-in-law; rejected slander, indiscreet standing at doorways, and excessive talk; avoided improper laughter and harmful acts; maintained discretion regarding secrets; welcomed her husband’s return with a seat and respectful attention; refrained from foods he did not approve; rose early to manage household tasks; observed auspicious restraint during his absence; did not indulge in adornment when he was away; did not disturb his sleep even amid urgent duties; ensured the household was orderly and clean; and maintained guarded privacy. Bhīṣma concludes that a woman who follows this dharma-path is honored in heaven like Arundhatī; the chapter ends with a phalaśruti promising devaloka and Nandana enjoyment to one who recites this narrative regularly.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं—दान और अहिंसा के विषय में एक प्राचीन इतिहास सुनो: मैत्रेय और कृष्णद्वैपायन व्यास का संवाद, जो छिपे आचरण में वाराणसी में घटित हुआ। → व्यास ‘अज्ञातचरित’ होकर मैत्रेय के पास/एक स्वैरिणी-कुल के निकट आते हैं; साधु-तेज और गृहस्थ-जीवन के बीच दूरी, तप-भाग्य और ‘पृथक् आचरण’ का प्रश्न उठता है—क्या श्रेष्ठता तप से है या करुणा-दान से? → व्यास के मुख से ‘उत्तम व्रत’ का सार उद्घोषित होता है—तीन पद: (1) किसी को पीड़ा न देना/द्रोह न करना, (2) यथाशक्ति दान देना, (3) परम सत्य बोलना; और भूखे-प्यासे को अन्न-जल देने को महायज्ञ-सदृश लोक-विजय कहा जाता है। → पुण्यकर्मियों की पहचान यज्ञ-दान-तप नहीं, बल्कि भूतों के प्रति अनभिद्रोह है; जो दूसरों का द्रव्य हरते हैं वे पतन को जाते हैं। साधक को उपदेश मिलता है—स्वधर्म में रम, यज, दे, और आनंदपूर्वक धर्माचरण कर; तब वैद्य या तपस्वी भी तुझे पराभूत नहीं कर सकते।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें कीड़ेका उपाख्यानविषयक एक सौ उतन्नीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ११९ ॥। ऑपन--र< बछ। ] अत्ऑकाड विशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: व्यास और मैत्रेयका संवाद--दानकी प्रशंसा और कर्मका रहस्य युधिछिर उवाच विद्या तपश्च दानं च किमेतेषां विशिष्यते । पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପିତାମହ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିଦ୍ୟା, ତପ ଓ ଦାନ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି; ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । मैत्रेयस्य च संवाद कृष्णद्वैयायनस्थ च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ—ମୈତ୍ରେୟ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସଂବାଦ।
Verse 3
कृष्णद्वैपायनो राजन्नज्ञातचरितं चरन् । वाराणस्यामुपातिष्ठ न्मैत्रेयं स्वैरिणीकुले
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏକଦା କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ଅଜ୍ଞାତବେଶେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ୱୈରିଣୀମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ସେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ନରେଶ୍ୱର!
Verse 4
तमुपस्थितमासीन ज्ञात्वा स मुनिसत्तम । अर्चित्वा भोजयामास मैत्रेयो5शनमुत्तमम्,पास आकर बैठे हुए मुनिवर व्यासजीको पहचानकर मैत्रेयजीने उनका पूजन किया और उन्हें उत्तम अन्न भोजन कराया
ଆସି ଆସନଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ମୈତ୍ରେୟ ମୁନି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନଭୋଜନ କରାଇଲେ।
Verse 5
तदन्नमुत्तमं भुक्त्वा गुणवत् सार्वकामिकम् | प्रतिष्ठमानो5स्मयत प्रीत: कृष्णो महामना:
ଗୁଣବତ୍ତାସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ରୁଚିଅନୁକୂଳ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରି ମହାମନା ବ୍ୟାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପରେ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ମୁସ୍କୁରାଇଲେ।
Verse 6
तमुत्स्मयन्तं सम्प्रेक्ष्य मैत्रेय: कृष्णमब्रवीत् । कारण ब्रूहि धर्मात्मन् व्यस्मयिष्ठा: कुतश्न ते
ତାଙ୍କୁ ମୁସ୍କୁରାଉଥିବା ଦେଖି ମୈତ୍ରେୟ ମୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ (ବ୍ୟାସଙ୍କୁ) କହିଲେ—“ଧର୍ମାତ୍ମନ୍! କାରଣ କୁହ; କେଉଁ କାରଣରୁ ତୁମେ ସହସା ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ମୁସ୍କୁରାଇଲ?”
Verse 7
तपस्विनो धृतिमत: प्रमोद: समुपागत: । एतत् पृच्छामि ते विद्वन्नभिवाद्य प्रणम्य च
“ତୁମେ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଧୃତିମାନ; ତଥାପି ସହସା ହର୍ଷ ତୁମ ମନେ ଉଦିତ ହୋଇଛି। ତେଣୁ, ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ତୁମକୁ ଅଭିବାଦନ ଓ ପ୍ରଣାମ କରି ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ଏହି ମୁସ୍କାନର କାରଣ କ’ଣ?”
Verse 8
आत्मनश्ष् तपोभाग्यं महाभाग्यं तवेह च । पृथगाचरतस्तात पृथगात्मसुखात्मनो: । अल्पान्तरमहं मन्ये विशिष्टमपि चान्वयात्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ମୁଁ ମୋ ଭିତରେ ତପସ୍ୟାଜନିତ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦେଖୁଛି, ଏବଂ ତୁମ ଭିତରେ ଏଠାରେ ସହଜ ମହାଭାଗ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—କାରଣ ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁପରମ୍ପରାରେ ଅଛ। କିନ୍ତୁ, ତାତ, ତୁମ ଆଚରଣ ଯେନ ଅଲଗା କରୁଛି ଯାହା ଅଲଗା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ନିଜ ସୁଖ ଖୋଜୁଥିବା ଜୀବାତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମାକୁ। ମୁଁ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ଅତି ଅଳ୍ପ ବୋଲି ମନେ କରେ; ତଥାପି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହେବାରୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଅଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ମାନେ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତ ଜୀବାତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମା ସହ ଅଭିନ୍ନ ଜାଣ—ତେବେ ତୁମ ବ୍ୟବହାର ସେଇ ବୋଧରୁ କାହିଁକି ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେନ ତୁମେ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଛ ଏବଂ ମୁଁ ନୁହେଁ?”
Verse 9
व्यास उवाच अतिच्छन्दातिवादाभ्यां स्मयो5यं समुपागत: । असत्यं वेदवचनं कस्माद् वेदोडनृतं वदेत्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—“ଅତିଛନ୍ଦ ଓ ଅତିବାଦ—ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନେ ଏହି ଆନନ୍ଦମିଶ୍ରିତ ବିସ୍ମୟ ଉପଜିଛି। ବେଦବାକ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; ବେଦ କାହିଁକି ଅନୃତ କହିବ?”
Verse 10
त्रीण्येव तु पदान्याहु: पुरुषस्योत्तमं व्रतम् । न द्रह्मेच्चैव दद्याच्च सत्यं चैव परं वदेत्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—“ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ଭାବେ କେବଳ ତିନିଟି ପଦ କୁହାଯାଇଛି—କାହା ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ/ହାନି ନ କରିବା, ଦାନ ଦେବା, ଏବଂ ସଦା ପରମ ସତ୍ୟ କହିବା।”
Verse 11
इति वेदोक्तमृषिभि: पुरस्तात् परिकल्पितम् | इदानीं चैव न: कृत्यं पुरस्ताच्च परिश्रुतम्
“ଏହିପରି ବେଦବଚନ ଅନୁସାରେ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଶୁଣିଆସୁଛୁ, ଏବଂ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏହି ବୈଦିକ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।”
Verse 12
अल्पो5पि तादृशो दायो भवत्युत महाफल: । तृषिताय च ते दत्त हृदयेनानसूयता
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—“ଏପରି ଧର୍ମବିଧି ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଳ୍ପ ଦାନ ମଧ୍ୟ ମହାଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ତୁମେ ଈର୍ଷ୍ୟା-ରହିତ ହୃଦୟରେ ତୃଷିତ ଅତିଥିକୁ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ଦାନ କରିଛ; ତେଣୁ ସେଇ ଅଳ୍ପ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।”
Verse 13
तृषितस्तृषिताय त्वं दत्त्वैतद् दर्शन॑ं मम । अजैषीर्महतो लोकान् महायज्ञैरिव प्रभो
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— “ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଭୁଖ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଥିଲି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ଦେଇ ମୋତେ ତୃପ୍ତ କରିଥିଲ; ଏହାକୁ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖୁଛି। ସେହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମହାଯଜ୍ଞରେ ଯେମିତି ମହାନ୍ ଲୋକ ଲଭ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଜୟ କରିଛ।”
Verse 14
ततो दानपवित्रेण प्रीतो5स्मि तपसैव च । पुण्यस्यैव हि ते सत्त्वं पुण्यस्यैव च दर्शनम्
“ଏହିପରି ଦାନଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ବଳ ପୁଣ୍ୟର ବଳ; ତୁମର ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟାଧାରିତ ଦର୍ଶନ।”
Verse 15
पुण्यस्यैवाभिगन्धस्ते मनन््ये कर्मविधानजम् । अधिकं मार्जनात् तात तथा चैवानुलेपनात्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— “ତୁମଠାରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟର ସୁଗନ୍ଧ ସଦା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ମୁଁ ଧର୍ମକର୍ମର ବିଧିପୂର୍ବକ ଅନୁଷ୍ଠାନର—ବିଶେଷତଃ ଦାନରୂପ ପୁଣ୍ୟର—ଫଳ ଭାବେ ମନେ କରେ। ତାତ, ଦାନ ସ୍ନାନ-ଶୁଚିତା ଓ ଅଙ୍ଗଲେପନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”
Verse 16
शुभं सर्वपवित्रेभ्यो दानमेव परं द्विज । नो चेत् सर्वपवित्रेभ्यो दानमेव परं भवेत्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— “ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭକର କର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାନ ହିଁ ପରମ। ଯଦି ଦାନ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତାହାର ଏତେ ପ୍ରଶଂସା ହେଇନଥାନ୍ତା।”
Verse 17
यानीमान्युत्तमानीह वेदोक्तानि प्रशंससि । तेषां श्रेष्ठतरं दानमिति मे नात्र संशय:,तुम जिन-जिन वेदोक्त उत्तम कर्मोंकी यहाँ प्रशंसा करते हो, उन सबयमें दान ही श्रेष्ठतर है, इस विषयमें मुझे संशय नहीं है
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— “ଏଠାରେ ତୁମେ ଯେଯେ ବେଦୋକ୍ତ ଉତ୍ତମ କର୍ମମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦାନ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ—ଏଥିରେ ମୋର କିଛିମାତ୍ର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”
Verse 18
दानकृद्धि: कृत: पन्था येन यान्ति मनीषिण: । ते हि प्राणस्य दातारस्तेषु धर्म: प्रतिष्ठित:
ଦାନକର୍ତ୍ତାମାନେ ଯେ ପଥ ଗଢ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେହି ପଥରେ ମନୀଷୀମାନେ ଚାଲନ୍ତି। ଦାତାମାନେ ପ୍ରାଣଦାତା ବୋଲି ଗଣ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 19
यथा वेदा: स्वधीताश्ष यथा चेन्द्रियसंयम: । सर्वत्यागो यथा चेह तथा दानमनुत्तमम्
ଯେପରି ବେଦସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ ଓ ସର୍ବତ୍ୟାଗ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଲୋକରେ ଦାନ ମଧ୍ୟ ପରମ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ।
Verse 20
त्वं हि तात महाबुद्धे सुखमेष्यसि शोभनम् । सुखात् सुखतरप्राप्तिमाप्रुते मतिमान्नर:
ତାତ! ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ! ଏହି ଦାନର ଫଳରେ ତୁମେ ଶୋଭନ ଉତ୍ତମ ସୁଖ ପାଇବ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ଦାନ କରି ସୁଖରୁ ଅଧିକ ସୁଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 21
तन्नः प्रत्यक्षमेवेदमुपलभ्यमसंशयम् । श्रीमन्तः प्राप्तुवन्त्यर्थान् दानं यज्ञं तथा सुखम्
ଏହା ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ; ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୁଝିହେବ: ଶ୍ରୀମନ୍ତମାନେ ଧନ ପାଇଲେ, ସେହି ଧନକୁ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ସୁଖଭୋଗରେ ବ୍ୟୟ କରନ୍ତି।
Verse 22
सुखादेव परं दुःखं दुःखादप्यपरं सुखम् । दृश्यते हि महाप्राज्ञ नियतं वै स्वभावत:
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ସୁଖରୁ ହିଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହା ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହି ସୁଖ-ଦୁଃଖର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନିୟତ। ବିଷୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ସୁଖରୁ ହିଁ ଘୋର ଦୁଃଖକୁ ପଡ଼ନ୍ତି; ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ କଷ୍ଟ ସହୁଥିବାମାନେ ସେହି କଷ୍ଟରୁ ହିଁ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
Verse 23
त्रिविधानीह वृत्तानि नरस्याहुर्मनीषिण: । पुण्यमन्यत् पापमन्यन्न पुण्यं न च पापकम्,इस जगत्में मनीषी पुरुषोंने मनुष्यके तीन प्रकारके आचरण बतलाये हैं--पुण्यमय, पापमय तथा पुण्य-पाप दोनोंसे रहित
ଏହି ଜଗତରେ ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି—ମନୁଷ୍ୟର ଆଚରଣ ତିନି ପ୍ରକାର: ଗୋଟିଏ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଗୋଟିଏ ପାପମୟ, ଆଉ ଗୋଟିଏ ଯାହା ନ ପୁଣ୍ୟ ନ ପାପ।
Verse 24
न वृत्तं मन्यते तस्य मन््यते न च पातकम् | तथा स्वकर्मनिर्वत्तं न पुण्यंन च पापकम्
ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ସେ ପୁରୁଷ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ମ ‘ପୁଣ୍ୟ’ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ, କୌଣସି କର୍ମ ‘ପାପ’ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନ ପୁଣ୍ୟ ନ ପାପ; କାରଣ ସେ କର୍ତୃତ୍ୱାଭିମାନରହିତ।
Verse 25
यज्ञदानतप:शीला नरा वै पुण्यकर्मिण: । येअभिद्रह्मन्ति भूतानि ते वै पापकृतो जना:
ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ; ଯେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପରିଚିତ।
Verse 26
द्रव्याण्याददते चैव दुःखं यान्ति पतन्ति च । ततोअचन्यत् कर्म यक्किंचिन्न पुण्यं न च पातकम्
ଯେମାନେ ଅନ୍ୟର ଧନ ହରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଧୋଗତିକୁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଯେ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାହା ନ ପୁଣ୍ୟ ନ ପାପ।
Verse 27
रमस्वैधस्व मोदस्व देहि चैव यजस्व च । न त्वामभिभविष्यन्ति वैद्या न च तपस्विन:
ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିମଗ୍ନ ରୁହ; ନିତ୍ୟ ଉନ୍ନତି ପାଅ; ପ୍ରସନ୍ନ ରୁହ; ଦାନ କର ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କର। ବିଦ୍ୱାନ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
Verse 120
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि मैत्रेयभिक्षायां विंशत्यधिकशततमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବରେ, ଦାନଧର୍ମପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ, ମୈତ୍ରେୟ-ଭିକ୍ଷା-ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏକଶେ କୋଡ଼ିଏତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira seeks a definitional account of sat-strī-samudācāra—what concrete behaviors constitute virtuous women’s dharma in household life.
The text prioritizes internalized discipline—non-harmful speech, respectful relational conduct, discretion, and orderly household governance—over external ascetic appearances as the basis of ethical merit.
Yes. The closing verses state that reciting this narrative regularly leads to attainment of devaloka and comfortable dwelling in Nandana, marking a formal recitation-benefit claim.