Shloka 17
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
Devanagari script
यदा भवति निर्दन्द्धो मुनिर्मॉनं समास्थित: । अथ लोकमिमं जित्वा लोक॑ विजयते परम्,जब ([वानप्रस्थ) मुनि सुख-दुःख, राग-द्वेष आदि द्वद्धोंसे रहित एवं भलीभाँति मौनावलम्बी हो जाता है, तब वह इस लोकको जीतकर परलोकपर भी विजय पाता है
Transliteration
yadā bhavati nirdvandvo munir maunaṃ samāsthitaḥ | atha lokam imaṃ jitvā lokaṃ vijayate param ||
Translation
ଯେତେବେଳେ ମୁନି ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଆଦି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିୟମିତ ମୌନରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଆତ୍ମସଂୟମରେ ଏହି ଲୋକକୁ ଜୟ କରି ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ ପାଆନ୍ତି।
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
भवतिbecomes
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormLat (present), 3, singular, Parasmaipada
निर्द्वन्द्वःfree from pairs of opposites
निर्द्वन्द्वः:
TypeAdjective
Rootनिर्द्वन्द्व
Formmasculine, nominative, singular
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
Formmasculine, nominative, singular
मौनम्silence
मौनम्:
Karma
TypeNoun
Rootमौन
Formneuter, accusative, singular
समास्थितःhaving adopted / established in
समास्थितः:
TypeVerb
Rootसम्-आ-स्था
Formक्त (past passive participle, used actively), masculine, nominative, singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
लोकम्world
लोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
Formmasculine, accusative, singular
इमम्this
इमम्:
TypePronoun
Rootइदम्
Formmasculine, accusative, singular
जित्वाhaving conquered
जित्वा:
TypeVerb
Rootजि
Formक्त्वा (absolutive/gerund), active
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
Formmasculine, accusative, plural
विजयतेwins / conquers
विजयते:
TypeVerb
Rootवि-जि
FormLat (present), 3, singular, Atmanepada
परम्the highest / the other (world)
परम्:
TypeAdjective
Rootपर
Formmasculine, accusative, singular
Speaker
अद्टक उवाच
Characters & Entities
A
Aṣṭaka (speaker)M
muni (sage)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes