Shloka 18
ययाति–शक्रसंवादः
Speech-Ethics and Forbearance in the Celestial Court
Devanagari script
ययातिरुवाच राजा प्रमाणं भूतानां स नश्येत मृषा वदन् | अर्थकृच्छुमपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुमुत्सहे,ययाति बोले--देवि! सब प्राणियोंके लिये राजा ही प्रमाण है। वह यदि झूठ बोलने लगे तो उसका नाश हो जाता है। अत: अर्थ-संकटमें पड़नेपर भी मैं झूठा काम नहीं कर सकता
Translation
ଯୟାତି କହିଲେ— ଦେବୀ! ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ହିଁ ପ୍ରମାଣ; ରାଜା ଯଦି ମିଥ୍ୟା କହିବାକୁ ଲାଗେ, ତେବେ ତାହାର ନାଶ ହୁଏ। ତେଣୁ ଅର୍ଥସଙ୍କଟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମିଥ୍ୟା ଆଚରଣ କରିବାକୁ ସାହସ କରେନି।
Word by Word
ययातिःYayati
ययातिः:
Karta
TypeNoun
Rootययाति
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रमाणम्authority/standard
प्रमाणम्:
TypeNoun
Rootप्रमाण
FormNeuter, Nominative, Singular
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नश्येत्would perish
नश्येत्:
TypeVerb
Rootनश्
FormOptative, Third, Singular
मृषाfalsely
मृषा:
TypeIndeclinable
Rootमृषा
वदन्speaking
वदन्:
Karta
TypeVerb
Rootवद्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
अर्थकृच्छुम्financial distress
अर्थकृच्छुम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थकृच्छ
FormMasculine, Accusative, Singular
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
प्राप्यhaving obtained/reached
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
मिथ्याfalsely/wrongly
मिथ्या:
TypeIndeclinable
Rootमिथ्या
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
TypeVerb
Rootकृ
Formतुमुन् (infinitive)
उत्सहेI am able/dare
उत्सहे:
TypeVerb
Rootउत्सह्
FormPresent, First, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes