Shloka 22
Jaratkāru-nirukti and Parīkṣit’s forest encounter (जরত्कारुनिरुक्तिः—परिक्षिद्वनप्रसङ्गः)
सौतिरुवाच तथैव कृत्वा विवरं प्रविश्य स प्रभुर्भुवो भुजगवराग्रज: स्थित: । बिभर्ति देवीं शिरसा महीमिमां समुद्रनेमिं परिगृहा सर्वतः,उग्रश्रवाजी कहते हैं--नागराज वासुकिके बड़े भाई सर्वसमर्थ भगवान् शेषने “बहुत अच्छा" कहकर ब्रह्माजीकी आज्ञा शिरोधार्य की और पृथ्वीके विवरमें प्रवेश करके समुद्रसे घिरी हुई इस वसुधा-देवीको उन्होंने सब ओरसे पकड़कर सिरपर धारण कर लिया (तभीसे यह पृथ्वी स्थिर हो गयी)
Sautir uvāca: tathaiva kṛtvā vivaraṁ praviśya sa prabhur bhuvo bhujagavarāgrajaḥ sthitaḥ | bibharti devīṁ śirasā mahīm imāṁ samudranemiṁ parigṛhya sarvataḥ ||
ସୌତି କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଭୁଜଗଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ ଶେଷ ପୃଥିବୀର ବିବରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ରବଳୟରେ ଘେରା ଏହି ବସୁଧା-ଦେବୀକୁ ସେ ସବୁଦିଗରୁ ଆବରଣ କରି ନିଜ ଶିରରେ ଧାରଣ କଲେ—ଏହିପରି ପୃଥିବୀ ସ୍ଥିରତା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ପାଇଲା।
शेष उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as faithful execution of a rightful command and the sustaining responsibility of the powerful: Śeṣa upholds the world not by conquest but by steady support, embodying service that preserves cosmic order.
Sauti narrates that Śeṣa, obeying the divine instruction, enters a fissure in the earth and positions himself beneath it, encircling the ocean-bounded Earth-goddess and bearing her upon his head so that the earth becomes stable.