Shloka 124
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
तदेवं गते न शक्तो5हं तीक्षणहृदयत्वात् तं शापमन्यथा कर्तु गम्यतामिति । तमुत्तड़क: प्रत्युवाच भवताहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीत: प्राक् च तेडभिहितम्,“अतः ऐसी दशामें कठोरहृदय होनेके कारण मैं उस शापको बदलनेमें असमर्थ हूँ। इसलिये आप जाइये।” तब उत्तंक बोले--'राजन्! आपने अन्नकी अपवित्रता देखकर मुझसे क्षमाके लिये अनुनय-विनय की है, किंतु पहले आपने कहा था कि “तुम शुद्ध अन्नको दूषित बता रहे हो, इसलिये संतानहीन हो जाओगे।” इसके बाद अन्नका दोषयुक्त होना प्रमाणित हो गया, अत: आपका यह शाप मुझपर लागू नहीं होगा”
tad evaṃ gate na śakto 'haṃ tīkṣṇa-hṛdayatvāt taṃ śāpam anyathā kartuṃ gamyatām iti | tam uttankaḥ pratyuvāca: bhavatāham annasyāśuci-bhāvam ālakṣya pratyanunītaḥ prāk ca te 'bhihitam—“ataḥ …” |
ସେ କହିଲେ, “ଏପରି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଗଲା; ମୋ ହୃଦୟର କଠୋରତା ହେତୁ ମୁଁ ସେଇ ଶାପକୁ ବଦଳାଇ ପାରିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମେ ଯାଅ।” ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍! ଆପଣ ଅନ୍ନର ଅଶୁଚିତା ଦେଖି ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଅନୁନୟ କଲେ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ ଆପଣ କହିଥିଲେ—‘ତୁମେ ନିର୍ଦୋଷ ଅନ୍ନକୁ ଦୋଷୀ କହୁଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବ।’ ଏବେ ଅନ୍ନର ଦୋଷ ପ୍ରମାଣିତ; ତେଣୁ ସେ ଶାପ ମୋ ଉପରେ ଲାଗୁ ହେବ ନାହିଁ।”
राम उवाच
Educational Q&A
Words—especially curses—must align with truth and fairness. When a judgment is based on a mistaken premise (here, the supposed purity of the food), its moral force collapses once the error is exposed; dharma requires that blame and its consequences not be imposed unjustly.
Rama refuses to retract a curse, citing his own severity. Uttanka counters that the earlier accusation against him (that he falsely called pure food impure) has been disproven, so the curse should not apply to him.