Shloka 38
दीप्तोर्ध्वकेश: पिड्क्ष: पिबन् प्राणभूतां वसाम् । तां स कृष्णार्जुनकृतां सुधां प्राप्प हुताशन:,कृष्णमशभ्युद्यतास्त्रं च नादं मुमुचुरुल्बणम् | उन्होंने उस जलते हुए वनको और मारनेके लिये अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्ण तथा अर्जुनको देखा। उत्पात और आर्तनादके शब्दसे उस वनमें खड़े हुए वे सभी प्राणी संत्रस्त- से हो उठे थे। उस वनको अनेक प्रकारसे दग्ध होते देख और अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्णपर दृष्टि डाल भयानक आर्तनाद करने लगे
dīptordhvakeśaḥ piṅkṣaḥ piban prāṇabhūtāṁ vasām | tāṁ sa kṛṣṇārjunakṛtāṁ sudhāṁ prāpya hutāśanaḥ, kṛṣṇam abhyudyatāstraṁ ca nādaṁ mumucur ulbaṇam |
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଜ୍ୱାଳା ଯେନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକେଶ ପରି ଉଠିଥିବା, ପିଙ୍ଗଳବର୍ଣ୍ଣ ହୁତାଶନ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ମେଦକୁ ପାନ କରିକରି, କୃଷ୍ଣ-ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ସେହି ‘ସୁଧା’କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ ବଧ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ (ଅର୍ଜୁନ ସହ) ଦେଖି, ଅରଣ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅପଶକୁନ ଓ ଆର୍ତ୍ତନାଦର ଭୟରେ ଘୋର ନାଦ କଲେ। ଅରଣ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଏବଂ ଉଦ୍ୟତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ନିବେଶ କରି, ସେମାନେ ଭୟରେ କରୁଣ ବିଲାପ କଲେ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between divine-sanctioned action and the suffering it causes: Agni’s ‘consumption’ is framed as a sacrificial fulfillment aided by Kṛṣṇa and Arjuna, yet the terror and cries of living beings foreground the karmic and moral weight of violence even when undertaken for a larger cosmic purpose.
Agni, blazing and voracious, begins consuming the forest as if it were nectar supplied by Kṛṣṇa and Arjuna. The forest-dwellers, seeing the conflagration and Kṛṣṇa (and Arjuna) with weapons raised to prevent escape, become panic-stricken and emit dreadful cries amid ominous disturbances.