Shloka 48
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
ततो दुर्योधनस्तत्र हृदयेन हसन्निव | कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यते पुरुषाधम:,उस पापात्माका हृदय छूरेके समान तीखा था; परंतु बातें वह ऐसी करता था, मानो उनसे अमृत झर रहा हो। वह सगे भाई और हितैषी सुहृदकी भाँति स्वयं भीमसेनके लिये भाँति-भाँतिके भक्ष्य पदार्थ परोसने लगा। भीमसेन भोजनके दोषसे अपरिचित थे; अतः दुर्योधनने जितना परोसा, वह सब-का-सब खा गये। यह देख नीच दुर्योधन मन-ही-मन हँसता हुआ-सा अपने-आपको कृतार्थ मानने लगा
tato duryodhanas tatra hṛdayena hasann iva | kṛtakṛtyam ivātmānaṃ manyate puruṣādhamaḥ ||
ତାପରେ ସେଠାରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ହୃଦୟରେ ଯେନେ ହସୁଥିବା ପରି—ସେ ପୁରୁଷାଧମ—ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ଭାବିଲା। ଭିତରେ ତାହାର ହୃଦୟ ଛୁରୀର ଧାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ସେ ଏମିତି ମଧୁର କଥା କହୁଥିଲା ଯେନେ ଅମୃତ ଝରୁଛି। ସହୋଦର ଭାଇ ଓ ହିତେଷୀ ସୁହୃଦ ପରି ସେ ନିଜେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ନାନାପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ପରିବେଶନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଭୀମସେନ ଭୋଜନର ଦୋଷ ଅଜଣା; ତେଣୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଯେତେ ପରିବେଶନ କଲା, ସେ ସବୁ ଖାଇଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ନୀଚ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମନେମନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲା।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse condemns inner malice concealed beneath outward propriety: a person may appear courteous, yet if the heart delights in harming others, that hidden intention marks ethical baseness (adharma).
Vaiśampāyana describes Duryodhana’s inner state at that moment: he secretly laughs to himself and feels his plan has succeeded, revealing his deceitful satisfaction despite any outward show of friendliness.