Shloka 11
Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)
Devanagari script
तस्य कामात्मनो बुद्धि: साक्षात् कालेन मोहिता । सम्प्रमथ्येन्द्रियग्रामं प्रणष्टा सह चेतसा,साक्षात् कालने कामात्मा पाण्डुकी बुद्धि मोह ली थी। उनकी बुद्धि सम्पूर्ण इन्द्रियोंको मथकर विचार-शक्तिके साथ-साथ स्वयं भी नष्ट हो गयी थी
Transliteration
tasya kāmātmano buddhiḥ sākṣāt kālena mohitā | sampramathyendriyagrāmaṃ praṇaṣṭā saha cetasā ||
Translation
କାମାସକ୍ତ ସେ ପୁରୁଷର ବୁଦ୍ଧି ସାକ୍ଷାତ୍ କାଳ (ବିଧି) ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ସମୂହକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ମଥି ଉଥଳାଇ, ସେଇ ବୁଦ୍ଧି ଚେତନା ଓ ବିଚାରଶକ୍ତି ସହିତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।
Word by Word
तस्यof him
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
कामात्मनःof the desire-driven one
कामात्मनः:
Sambandha
TypeNoun
Rootकामात्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
साक्षात्directly, manifestly
साक्षात्:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात्
कालेनby Time (Death/Fate)
कालेन:
Karana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Instrumental, Singular
मोहिताdeluded
मोहिता:
Predicate
TypeAdjective
Rootमुह्
FormFeminine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
सम्प्रमथ्यhaving churned/agitated
सम्प्रमथ्य:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootप्र-मथ् (सम्-प्र-मथ्)
Formल्यप् (absolutive/gerund)
इन्द्रियग्रामम्the collection of senses
इन्द्रियग्रामम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रियग्राम
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रणष्टाperished, destroyed
प्रणष्टा:
Predicate
TypeAdjective
Rootप्र-नश्
FormFeminine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
सहtogether with
सह:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootसह
चेतसाwith the mind/awareness
चेतसा:
Sahakari
TypeNoun
Rootचेतस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaK
Kāla (Time/Fate)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes