Shloka 93
अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
Devanagari script
सौतिरुवाच तस्य वृक्षस्य वक्ष्यामि शश्रत्पुष्पफलोदयम् | स्वादुमेध्यरसोपेतमच्छेद्यममरैरपि,उग्रश्रवाजी कहते हैं-यह भारत एक वृक्ष है। इसके स्वादु, पवित्र, सरस एवं अविनाशी पुष्प तथा फल हैं--धर्म और मोक्ष। उन्हें देवता भी इस वृक्षसे अलग नहीं कर सकते; अब मैं उन्हींका वर्णन करूँगा
Translation
ସୌତି କହିଲେ—ଏହି ଭାରତ ଗୋଟିଏ ବୃକ୍ଷ। ଏହାର ସଦା ଉଦିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ—ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ମଧୁର, ପବିତ୍ର, ରସମୟ ଓ ଅବିନାଶୀ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଏହି ବୃକ୍ଷରୁ ଅଲଗା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
Word by Word
सूतिःthe Sūta (charioteer-bard)
सूतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसूति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
तस्यof that
तस्य:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
वृक्षस्यof the tree
वृक्षस्य:
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
वक्ष्यामिI shall describe
वक्ष्यामि:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormSimple Future (Lṛṭ), 1st, Singular, Parasmaipada
शश्वत्everlasting, perpetual
शश्वत्:
TypeIndeclinable
Rootशश्वत् (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
पुष्पflower
पुष्प:
Karma
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
फलfruit
फल:
Karma
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
उदयम्arising, appearance, manifestation
उदयम्:
Karma
TypeNoun
Rootउदय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
स्वादुsweet, pleasant
स्वादु:
TypeAdjective
Rootस्वादु (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
मेध्यpure, sacred
मेध्य:
TypeAdjective
Rootमेध्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
रसwith juice/flavor; essence
रस:
Karana
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
उपेतम्endowed with, possessed of
उपेतम्:
TypeAdjective
Rootउप-इ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
FormNeuter, Accusative, Singular
अच्छेद्यम्uncuttable, indestructible
अच्छेद्यम्:
TypeAdjective
Rootअ-छेद्य (प्रातिपदिक; छिद् धातु से)
FormNeuter, Accusative, Singular
अमरैःby the immortals (gods)
अमरैः:
Karana
TypeNoun
Rootअमर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
उग्रश्रवाःUgraśravas (name of the narrator)
उग्रश्रवाः:
Karta
TypeNoun
Rootउग्रश्रवस् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes