Shloka 52

Kāraṇa-vyākhyā: Cosmic Agents, Rudra-Forms, Sense-Purity, and Ānanda-Tāratamya

Devanagari script

दृष्टं मया त्वरिवले भविनाशिशङ्खचक्रादिकैस्त्रिजगतापि च देव पूर्णम् / एतादृशं त्वदुदरं च कथं रमेश द्रक्ष्ये पुनः पुनरहं त्विति संरुरोद

Transliteration

dṛṣṭaṃ mayā tvarivale bhavināśiśaṅkhacakrādikaistrijagatāpi ca deva pūrṇam / etādṛśaṃ tvadudaraṃ ca kathaṃ rameśa drakṣye punaḥ punarahaṃ tviti saṃruroda

Translation

ହେ ତ୍ୱରିବଲ ଦେବ! ମୁଁ ତୁମ ଭିତରେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରାଦି ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଜଗତ୍ ଦେଖିଲି। ହେ ରମେଶ! ତୁମ ଉଦରର ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନକୁ ମୁଁ ପୁଣି ପୁଣି କିପରି ଦେଖିବି? ବୋଲି ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲା।

Word by Word

• दृष्टम्: seen
• दृष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मया: by me
• मया: Kartr̥-karaṇa (कर्तृकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• त्वरिवले: O swift/impetuous one (uncertain reading)
• त्वरिवले: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्वरिवल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; पाठभेद/दुर्लभ-शब्दः (सम्भवतः ‘त्वरित-वल’/‘त्वरिवल’ इति)

• भविनाशि-शङ्ख-चक्र-आदिकैः: with the conch, discus, etc., that destroy worldly existence
• भविनाशि-शङ्ख-चक्र-आदिकैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भविनाशिन् (प्रातिपदिक) + शङ्ख (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (भविनाशिनः शङ्खचक्रादयः)

• त्रि-जगता: with the three worlds
• त्रि-जगता: Karana/Parivāra (करण/परिवार)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रीणि जगन्ति)

• अपि: also
• अपि: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक

• देव: O Lord
• देव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• पूर्णम्: full; complete
• पूर्णम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; विशेषणं (दृष्टम्) प्रति

• एतादृशम्: such
• एतादृशम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतादृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं उदरम् प्रति

• त्वत्-उदरम्: your belly/abdomen
• त्वत्-उदरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (तव उदरम्)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक

• कथम्: how
• कथम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण

• रमेश: O Lord of Ramā (Lakṣmī)
• रमेश: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: रमेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुषः (रमायाः ईशः)

• द्रक्ष्ये: shall I see
• द्रक्ष्ये: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लृट्, उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरावृत्तिवाचक

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरावृत्तिवाचक

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• त्व: you
• त्व: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• इति: thus
• इति: Vākyārtha-marker (इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative)

• संरुरोद: wept intensely
• संरुरोद: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+√रुद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Garuda (Vinata-putra), speaking to Lord Vishnu (Rameśa)

Philosophical Teaching

Concept: Viśvarūpa-darśana: the three worlds and divine insignia are contained in the Lord; such revelation is rare and grace-bestowed, producing irreversible devotion.

Vedantic Theme: Brahman as both material and efficient cause (abhinna-nimittopādāna) and the world as dependent reality within the Supreme.

Application: Contemplate the Lord as the support of all experience; when awe arises, channel it into steady sādhana (japa, pūjā) rather than chasing extraordinary visions.

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: karuna

Geographic Context

Type: cosmic interior

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 3.18.51 (lotus-feet in yogins’ hearts); Garuda Purana 3.18.53-54 (chest, Kaustubha, Lakṣmī, tulasī, sandal)

Characters & Entities

• Garuda
• Vishnu
• Deva
• Rameśa
• Lakshmi (Ramā)
• Shankha
• Chakra
• Trijagat (three worlds)

FAQs

What is the importance of Vishnu’s cosmic form (viśvarūpa) in the Garuda Purana?

This verse emphasizes that the entire threefold universe is contained within the Lord, inspiring bhakti and reminding the devotee that all worlds and powers rest in Viṣṇu alone.

How does this verse explain the path of the soul or spiritual realization?

Rather than describing afterlife mechanics, it highlights a higher spiritual aim: direct divine darśana—recognizing the Lord as the ground of all existence—seen here through Garuḍa’s overwhelmed devotion.

Practical application of this wisdom today?

Cultivate remembrance of the Lord’s all-pervading presence; approach rituals and daily duties with humility, devotion, and the awareness that worldly distinctions are contained within the One Reality.