Brahmāṇḍa-Āvaraṇa Nirūpaṇa, Virajā-Setu, and Prākṛta–Vaikṛta Sṛṣṭi
तेपि प्रत्येकशः संति ह्यनन्ताश्च पृथग्गणाः / पृथक्पृथक् च तैः साकं मोक्षयोग्याः खगेश्वर
tepi pratyekaśaḥ saṃti hyanantāśca pṛthaggaṇāḥ / pṛthakpṛthak ca taiḥ sākaṃ mokṣayogyāḥ khageśvara
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି—ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ଏବଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଗଣରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ। ହେ ଖଗେଶ୍ୱର! ସେ ସେ ଗଣ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରକାରେ ମୋକ୍ଷଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
Lord Vishnu
Afterlife Stage: Moksha
Concept: Countless beings exist in distinct groupings; liberation-eligibility (mokṣa-yogyatā) can be differentiated according to their respective modes and collectives.
Vedantic Theme: Adhikāra-bheda and nānā-mārga (diversity of approaches) within an overarching teleology toward liberation; unity of goal with plurality of dispositions.
Application: Respect diversity of spiritual temperaments and disciplines; choose a path aligned with one’s nature while honoring others’ routes to inner freedom.
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: adbhuta
Related Themes: Garuda Purana enumerative cosmology of classes of beings and their destinies (general); Contextual continuation of Ṛjavas and Virajā-liberation eligibility in 3.10 (adjacent)
This verse highlights that liberation-eligibility is not uniform; beings are innumerable and fall into distinct groupings, with each group having its own suitability and pathway toward moksha.
It indicates plurality in spiritual trajectories: souls are arranged in many categories, and their readiness for liberation operates according to their particular grouping and condition.
Avoid one-size-fits-all spiritual judgments; focus on cultivating dharma, discipline, and devotion appropriate to one’s stage and disposition, aiming steadily toward liberation.