Adhyaya 85
Gayā Śrāddha at Preta-śilā: Universal Piṇḍa-dāna for Ancestors and the Unrescued Dead
ବ୍ରହ୍ମା ଗୟାକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରେତଶିଳାରେ ସ୍ନାନ କରି ବରୁଣ-ସଂସ୍କୃତ ଜଳରେ ପିଣ୍ଡଦାନ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଏହାର ଲାଭ କେବଳ ପିତୃ-ମାତୃବଂଶରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ମାତାମହ ପରମ୍ପରା, ଶିଶୁ ଓ ଗର୍ଭପାତଜୀବ, ନାମହୀନ ଓ କୁଳହୀନ, ଏବଂ ବଂଶଛେଦରୁ ଯାହାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବନ୍ଦ ହୋଇଥିଲା—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବର୍ତ୍ତ କରେ। ଅକାଳ/ହିଂସାମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଯମବିଧାନରେ ଦୁଃଖଭୋଗୀ ପ୍ରେତ, ଏବଂ ପଶୁ କିମ୍ବା ବନସ୍ପତି ଯୋନିରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମିତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣର ଭାଗୀ। କର୍ତ୍ତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—ପିଣ୍ଡ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆଧାର ହେଉ, ସ୍ୱଜନ-ପରଜନ ଓ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ସମସ୍ତେ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। ଶେଷରେ ଗୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ ଆଦି ଦେବସାକ୍ଷୀରେ ଋଣତ୍ରୟମୋଚନ ଚାହିଁ ଅକ୍ଷୟବଟ, ବ୍ରହ୍ମସରୋବର, ଗୟାଶିର ଆଦି ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୟାଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି-ଫଳ-ନିୟମର ଭୂମିକା ଦିଏ।
Shlokas
Verse 1
चतुरशीतितमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / स्नात्वा प्रेतशिलादौ तु वरुणास्थामृतेन च / पिण्डं दद्यादिमैर्मन्त्रैरावाह्य च पितॄन्परान्
ପଞ୍ଚାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ପ୍ରେତଶିଳାଦିରେ ସ୍ନାନ କରି, ବରୁଣ-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅମୃତସଦୃଶ ଜଳ ସହ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 2
अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते / आवाहयिष्येतान्सर्वान् दर्भपृष्ठे तिलोदकैः
ଆମ କୁଳରେ ଯେମାନେ ମୃତ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ଗତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଭଶୟ୍ୟାରେ ତିଳୋଦକ ସହ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
पितवंशे मृता ये च मातृवंशे च ये मृताः / तषामुद्धरणार्थाये इमं पिण्डे ददाम्यहम्
ପିତୃବଂଶରେ ଓ ମାତୃବଂଶରେ ଯେମାନେ ମୃତ, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରୁଛି।
Verse 4
मातामहकुले ये च गतिर्येषां न विद्यते / तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्
ମାତାମହ କୁଳରେ ଯାହାଙ୍କର ଗତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରୁଛି।
Verse 5
अजातदन्ता ये केचिद्ये च गर्भे प्रपीडिताः / तेषामुद्धरणार्थाय इम पिण्डं ददाम्यहम्
ଯାହାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ଗତ ହୋଇନଥିଲା ସେମାନେ ଯେ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଏବଂ ଗର୍ଭରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଯେମାନେ ଗଲେ—ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 6
बन्धुवर्गाश्च ये केचिन्नामगोत्रविवर्जिताः / स्वगोत्रे परगोत्रे वा गतिर्येषां न विद्यते / तेषामुद्धरणार्थाय इम पिण्डं ददाम्यहम्
ନାମ ଓ ଗୋତ୍ରରୁ ବଞ୍ଚିତ ଯେ କେହି ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ଗତି ନାହିଁ—ମୋ ଗୋତ୍ରରେ ହେଉ କି ପରଗୋତ୍ରରେ—ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 7
उद्बन्धनमृता ये च विषशस्त्रहताश्च ये / आत्मोपघातिनो ये च तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्
ଫାସିରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବାମାନେ, ବିଷ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ରରେ ହତ ହୋଇଥିବାମାନେ, ଏବଂ ଆତ୍ମଘାତ କରିଥିବାମାନେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 8
अग्निदाहे मृता ये च सिंहव्याघ्रहताश्चये / दंष्ट्रिभिः शृङ्गिभिर्वापि तेषां पिण्डं ददाम्यहम्
ଅଗ୍ନିଦାହରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବାମାନେ, ସିଂହ-ବ୍ୟାଘ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବାମାନେ, ଏବଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୀ କିମ୍ବା ଶୃଙ୍ଗୀ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିବାମାନେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 9
अग्निदग्धाश्च ये केचिन्नाग्निदग्धास्तथापरे / विद्युच्चौरहता ये च तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्
ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଯେ କେହି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ନ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ; ତଥା ବିଦ୍ୟୁତ୍ଘାତରେ କିମ୍ବା ଚୋରମାନଙ୍କ ହାତରେ ହତ ହୋଇଥିବାମାନେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 10
रौरवे चान्धतामिस्त्रे कालसूत्रे च ये गताः / तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्
ଯେମାନେ ରୌରବ, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର ଓ କାଳସୂତ୍ର ନାମକ ନରକକୁ ଗତ, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 11
असिपत्रवने घोरे कंभीपाके च ये गताः / तेषामुद्धरणार्थाय इं पिण्डं ददाम्यहम्
ଯେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅସିପତ୍ରବନ ଓ କଂଭୀପାକକୁ ଗତ, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 12
अन्येषां यातना स्थानां प्रेतलोकनिवासिनाम् / तेषामुद्धरणार्थाय इम पिण्डं ददाम्यहम्
ପ୍ରେତଲୋକରେ ବସୁଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯାତନାସ୍ଥାନରେ ବନ୍ଧିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 13
पुशुयोनिं गता ये च पक्षिकीटसरीसृपाः / अथवा वृक्षयोनि स्थास्तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्
ଯେମାନେ ପଶୁଯୋନିକୁ ଗତ—ପକ୍ଷୀ, କୀଟ ଓ ସରୀସୃପ—କିମ୍ବା ଯେମାନେ ବୃକ୍ଷଯୋନିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 14
असंख्ययातनासंस्था ये नीता यमशासनैः / तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्
ଯମଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଯେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଯାତନା-ଅବସ୍ଥାରେ ନୀତ, ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହି ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି।
Verse 15
जात्यन्तरसहस्रेषु भ्रमन्ति स्वेन कर्मणा / मानुष्यं दुर्लभं येषां तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्
ନିଜ କର୍ମବଳରେ ସହସ୍ର ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା, ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ମାନବଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ପଣ କରେ।
Verse 16
ये बान्धवाबान्धवा वा ये ऽन्यजन्मनि बान्धवाः / ते सर्वेतृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा
ବାନ୍ଧବ ହେଉନ୍ତୁ କି ଅବାନ୍ଧବ, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ବାନ୍ଧବ ଥିବାମାନେ ସହ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପିଣ୍ଡଦାନରେ ସଦା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।
Verse 17
ये केचित्प्रेतरूपेण वर्तन्ते पितरो मम / ते सर्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा
ମୋ ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ କେହି ପ୍ରେତରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପିଣ୍ଡଦାନରେ ସଦା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।
Verse 18
ये मे पितृकुले जाताः कुले मातुस्तथैव च / गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः
ମୋ ପିତୃକୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବାମାନେ, ଏବଂ ମାତୃକୁଳରେ ମଧ୍ୟ; ଗୁରୁ ଓ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ବାନ୍ଧବମାନେ, ଏବଂ ମୋ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୃତ ବାନ୍ଧବମାନେ।
Verse 19
ये मे कुले लुप्तपिण्डाः पुत्त्रदारविवर्जिताः / क्रियालो पहता ये च जात्यन्धाः पङ्गवस्तथा
ମୋ କୁଳରେ ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେମାନେ ପୁତ୍ର ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାବିହୀନ; ଯାହାଙ୍କ କ୍ରିୟା ଅବରୋଧିତ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଓ ପଙ୍ଗୁ।
Verse 20
विरूपा आमगर्भाश्च ज्ञाताज्ञाताः कुले मम / तेषां पिण्डं मया दत्तमक्षय्यमुपतिष्ठताम्
ମୋ କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ବିକୃତ, ଗର୍ଭେ ମୃତ, ଏବଂ ଜଣା-ଅଜଣା ସମସ୍ତେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ପିଣ୍ଡ ଅକ୍ଷୟ ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ ରହୁ।
Verse 21
साक्षिणः सन्तु मे देवा ब्रह्मेशानादयस्तथा / मय गयां समासाद्य पितॄणां निष्कतिः कृता
ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ ଆଦି ଦେବଗଣ ମୋର ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ; ମୁଁ ଗୟାକୁ ପହଞ୍ଚି ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଷ୍କୃତି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ମୁକ୍ତି) କର୍ମ କରିଛି।
Verse 22
आगतो ऽहं गयां देव ! पितृकार्ये गदाधर / तन्मे साक्षी भवत्वद्य अनृणो ऽहमृणत्रयात्
ହେ ଦେବ! ହେ ଗଦାଧର! ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ଗୟାକୁ ଆସିଛି; ଆଜି ଆପଣ ମୋର ସାକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତୁ—ମୁଁ ତ୍ରିବିଧ ଋଣରୁ ଅନୃଣ ହେଉ।
Verse 23
महानदी ब्रह्मसरो ऽक्षयो वटः प्रभासमुद्यन्तमहो? गयाशिरः / सरस्वतीधर्मकधेनुपृष्ठा एते कुरुक्षेत्रगता गयायाम्
ମହାନଦୀ, ବ୍ରହ୍ମସରୋବର, ଅକ୍ଷୟବଟ, ପ୍ରଭାସ, ପବିତ୍ର ଉଦ୍ୟନ୍ତ, ଗୟାଶିର; ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ, ଧର୍ମକଧେନୁ-ପୃଷ୍ଠ—ଏହି ସମସ୍ତ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର-ସଂଯୁକ୍ତ ତୀର୍ଥ ଗୟାରେ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି କଥିତ।
Frequently Asked Questions
Because the liturgy aims to remedy exclusion created by lost names, broken genealogies, or absence of descendants. The chapter treats piṇḍa as a universal support (upakāra) that can be extended beyond documented ancestors, thereby addressing those who otherwise lack ritual access and hence ‘no gati’.
Naming narakas such as Raurava, Andhatāmisra, Kālasūtra, Asipatravana, and Kumbhīpāka functions as a targeted prayer: the offering is directed even to those undergoing punitive conditions under Yama’s governance. The intent is deliverance/upliftment (uddhāra) and relief through the merit and ritual agency of śrāddha at Gayā.