Adhyaya 60

Verse 1

नामैकोनषष्टितमो ऽध्यायः हरिरुवाच / षडादित्ये दशा ज्ञेया सोमे पञ्चदश स्मृताः / अष्टावङ्गारके चव बुधै स्पतदश स्मृताः

ହରି କହିଲେ—ଏହା ନାମରେ ଏକୋଣଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଆଦିତ୍ୟ ଦଶା ଛଅ ବର୍ଷ ଜ୍ଞେୟ, ସୋମ ଦଶା ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ସ୍ମୃତ; ଅଙ୍ଗାରକ ଦଶା ଆଠ ବର୍ଷ, ବୁଧ ଦଶା ସତର ବର୍ଷ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 2

शनैश्चरे दश ज्ञेया गुरोरेकोनविंशतिः / राहोर्द्वादशवर्षाणि एकविंशतिर्भार्गवे

ଶନୈଶ୍ଚର ଦଶା ଦଶ ବର୍ଷ ଜ୍ଞେୟ; ଗୁରୁ ଦଶା ଏକୋଣବିଂଶତିରୁ ଗୋଟିଏ କମ୍, ଅର୍ଥାତ ଅଠାର ବର୍ଷ। ରାହୁ ଦଶା ବାର ବର୍ଷ, ଏବଂ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର) ଦଶା ଏକୋଇଶ ବର୍ଷ ସ୍ମୃତ।

Verse 3

रवेर्दशा दुः खदा स्यादुद्वेगनृपनाशकृत् / विभूतिदा सोमदशा सुखमिष्टान्नदा तथा

ରବି ଦଶା ଦୁଃଖଦାୟିଣୀ; ଏହା ଉଦ୍ବେଗ କରାଏ ଏବଂ ନୃପନାଶ ମଧ୍ୟ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ସୋମ ଦଶା ବିଭୂତିଦାୟିଣୀ, ସୁଖଦାୟିଣୀ ଏବଂ ଇଷ୍ଟାନ୍ନ (ପ୍ରିୟ ଭୋଗ) ପ୍ରଦାୟିଣୀ।

Verse 4

दुः खप्रदा कुजदशा राज्यादेः स्याद्विनाशिनी / दिव्यस्त्रीदा बुधदशा राज्यदा कोशवृद्धिदा

କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ) ଦଶା ଦୁଃଖପ୍ରଦା; ଏହା ରାଜ୍ୟାଦିର ବିନାଶିନୀ। ବୁଧ ଦଶା ଦିବ୍ୟସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଦାନ କରେ, ରାଜ୍ୟ ଦେଏ ଏବଂ କୋଷ (ଧନଭଣ୍ଡାର) ବୃଦ୍ଧି କରେ।

Verse 5

शनेर्दशा राज्यनाशबन्धुदुः खकरी भवेत् / गुरोर्दशा राज्यदा स्यात्सुखधर्मादिदायिनी

ଶନି ଦଶା ରାଜ୍ୟନାଶକାରିଣୀ ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖକାରିଣୀ ହୁଏ। ଗୁରୁ ଦଶା ରାଜ୍ୟଦାୟିଣୀ; ସୁଖ, ଧର୍ମ ଆଦି ଦାନ କରେ।

Verse 6

राहोर्दशा राज्यनाशव्याधिदा दुः खदा भवेत् / हस्त्यश्वदा शुक्रदशा राज्यस्त्रीलाभदा भवेत्

ରାହୁଙ୍କ ଦଶାରେ ରାଜ୍ୟ/ପଦହାନି, ବ୍ୟାଧି ଓ ଦୁଃଖ ହୁଏ। ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଦଶାରେ ହସ୍ତି-ଅଶ୍ୱ ସମୃଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟଲାଭ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଲାଭ (ବିବାହସୌଭାଗ୍ୟ) ହୁଏ।

Verse 7

मेष अङ्गारकक्षेत्रं वृषः शुक्रस्य कीर्तितः / मिथुनस्य बुधो ज्ञेयः सोमः कर्कटकस्य च

ମେଷ ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳ)ଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର, ବୃଷ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ। ମିଥୁନ ବୁଧଙ୍କ ଅଧୀନ, କର୍କଟ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ମଧ୍ୟ।

Verse 8

सूर्यक्षेत्रं भवेत्सिंहः कन्या क्षेत्रं बुधस्य च / भार्गवस्य तुला क्षेत्रं वृश्चिकोङ्गारकस्य च

ସିଂହ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର, କନ୍ୟା ବୁଧଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ତୁଳା ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର)ଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର, ବୃଶ୍ଚିକ ଅଙ୍ଗାରକ (ମଙ୍ଗଳ)ଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର।

Verse 9

धनुः सुर गुरोश्चैव शनेर्मकरकुम्भकौ / मीनः सुरगुरोश्चैव ग्रहक्षेत्रं प्रकीर्तितम्

ଧନୁ ସୁରଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି)ଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର, ମୀନ ମଧ୍ୟ ସୁରଗୁରୁଙ୍କର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ମକର ଓ କୁମ୍ଭ ଶନିଙ୍କ ଗ୍ରହକ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 10

पौर्णमास्याद्वयं तत्र पूर्वाषाढाद्वयं भवेत् / द्विराषाढः स विज्ञेयो विष्णुः स्वपिति कर्कटे

ଯେଉଁଠାରେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ତିଥି ଦ୍ୱୟ (ଦୁଇଥର) ହୁଏ ଏବଂ ସେପରି ପୂର୍ବାଷାଢା ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱୟ ହୁଏ, ସେଇ କାଳ ‘ଦ୍ୱିରାଷାଢ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟରେ ଥିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ କରନ୍ତି।

Verse 11

अश्विनी रेवती चित्रा धनिष्ठा स्यादलङ्कृतौ / मृगाहिकपिमार्जारश्वानः सूकरपक्षिणः

ଅଶ୍ୱିନୀ, ରେବତୀ, ଚିତ୍ରା ଓ ଧନିଷ୍ଠା—ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଙ୍କାରାର୍ଥେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମୃଗ, ସର୍ପ, ବାନର, ବିଲେଇ, କୁକୁର, ଶୂକର ଓ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

Verse 12

नकुलो मूषकश्चैव यात्रायां दक्षिणे शुभः / विप्रकन्या शिवा एषां शङ्खभेरीवसुन्धराः

ଯାତ୍ରାକାଳେ ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନକୁଳ (ମୁଙ୍ଗୁସ) ଓ ମୂଷକ (ଇଁଦୁର) ଦେଖିବା ଶୁଭ। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ-କନ୍ୟା, ଶଙ୍ଖ, ଭେରୀ ଓ ବସୁନ୍ଧରା (ଉର୍ବର ଭୂମି) ଆଦି ଶୁଭ-ନିମିତ୍ତ ମଙ୍ଗଳକର ମନାଯାଏ।

Verse 13

वेणुस्त्रीपूर्णकुम्भाश्च यात्रायां दर्शनं शुभम् / जम्बूकोष्ट्रखराद्याश्च यात्रायां वामके शुभाः

ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭେ ବେଣୁ (ବାଁଶ/ବାଁଶଦଣ୍ଡ), ନାରୀ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ ଦର୍ଶନ ଶୁଭ। ଏହିପରି ଯାତ୍ରାରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶିଆଳ, ଉଠ, ଗଧା ଆଦି ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ମନାଯାଏ।

Verse 14

कार्पासौषधितैलं च पक्राङ्गारभुजङ्गमाः / मुक्तकेशी रक्तमाल्यनग्नाद्यशुभमीक्षितम्

କାର୍ପାସ (କପାସବୀଜ) ତେଲ ଓ ଔଷଧି ତେଲ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ପ, ଖୋଲା କେଶ ଥିବା ନାରୀ, ରକ୍ତମାଳାଧାରୀ, ନଗ୍ନତା ଆଦି ଅଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ—ଦେଖିଲେ ଅପଶକୁନ ମନାଯାଏ।

Verse 15

हक्राय लक्षणं वक्ष्ये लभत्पूर्वे महाफलम् / आग्नेये शोकसन्तापौ दक्षिणे हानिमाप्नुयात्

ଏବେ ‘ହକ୍ରା’ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲକ୍ଷଣ କହୁଛି—ଏହା ପୂର୍ବଦିଗରେ ହେଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ; ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ହେଲେ ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପ ଆସେ; ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ହେଲେ ହାନି ହୁଏ।

Verse 16

नैरृत्य शोकसन्तापौ मिष्टान्नं चैव पश्चिमे / अर्थ प्राप्नोति वायव्ये उत्तरे कलहोभवेत्

ନୈରୃତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ‑ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପ ଉଦ୍ଭବେ; ପଶ୍ଚିମେ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଲାଭ ହୁଏ। ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର‑ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଧନପ୍ରାପ୍ତି; ଉତ୍ତରେ କଳହ ହୁଏ।

Verse 17

ईशाने मरणं प्रोक्तं हिक्कायाश्चफलाफलम् / विलिख्य रविचक्रं तु भास्करो नरसन्निभः

ଈଶାନ (ଉତ୍ତର‑ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ଘଟୁଥିବା ମରଣ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହିପରି ହିକ୍କା (ହିଚକି) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶୁଭ‑ଅଶୁଭ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ। ତଦନନ୍ତରେ ରବିଚକ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନରସଦୃଶ ରୂପେ ଚିତ୍ରିତ କର।

Verse 18

यस्मिन्नृक्षे वसद्भानुस्तदान्दि त्रीणि मस्तके / त्रयं वक्रे प्रदातव्यमेकैकं स्कन्धयोर्न्यसेत्

ଯେଉଁ ବୃକ୍ଷରେ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ବସନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାର ମସ୍ତକରେ ତିନି ‘ଆଣ୍ଡି’ ଅର୍ପଣ କର। ବକ୍ର ସ୍ଥାନରେ ତିନି ଦେବା ଉଚିତ; ଦୁଇ ସ୍କନ୍ଧରେ ଏକ‑ଏକ ନ୍ୟସ୍ତ କର।

Verse 19

एकैकं बाहुयुग्मे तु एकैक हस्तयोर्द्वयोः / हृदये पञ्च ऋक्षाणि एकं नाभौ प्रदापयेत्

ଦୁଇ ବାହୁରେ ଏକ‑ଏକ (ଚିହ୍ନ/ଅର୍ପଣ) ନ୍ୟସ୍ତ କର; ଦୁଇ ହସ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଏକ‑ଏକ ରଖ। ହୃଦୟରେ ପାଞ୍ଚ ଋକ୍ଷ (ନକ୍ଷତ୍ର) ସ୍ଥାପନ କରି, ନାଭିରେ ଏକ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 20

ऋक्षमेकं न्यसेद्गुह्ये एकैकं जानुके न्यसेत् / नक्षत्राणि च शेषाणि रविपादे नियोजयेत्

ଗୁହ୍ୟ (ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ) ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଋକ୍ଷ ନ୍ୟସ୍ତ କର; ଜାନୁରେ ଏକ‑ଏକ କରି ରଖ। ଶେଷ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କୁ ରବିପାଦେ (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଦରେ) ନିୟୋଜିତ କର।

Verse 21

चरणस्येन ऋक्षेण अल्पायुर्जायते नरः / विदशगमनं जानौ गुह्यस्थे परदारवान्

ପାଦରେ ଭାଲୁ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ପୁରୁଷ ଅଳ୍ପାୟୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଜାନୁରେ ପିତୃଲୋକଗମନର ଲକ୍ଷଣ ଓ ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ପରସ୍ତ୍ରୀ-ଆସକ୍ତି ସୂଚିତ ହୁଏ।

Verse 22

नाभिस्थेनाल्पसन्तुष्टो हृत्स्थेन स्यान्महेश्वरः / पाणिस्थेन भवेच्चौरः स्थानभ्रष्टो भवेद्धज

ନାଭିରେ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଅଳ୍ପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ହୃଦୟରେ ଥିଲେ ମହେଶ୍ୱର ସଦୃଶ। ହାତରେ ଥିଲେ ଚୋରସ୍ୱଭାବ; ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ ପତିତ ଧ୍ୱଜ ପରି ଅଶୁଭ।

Verse 23

स्कन्धस्थिते धनपतिर्मुखे मिष्टान्नमाप्नुयात् / मस्तके पदृवस्त्रं स्यान्नक्षत्रं यदि स्थितम्

ନକ୍ଷତ୍ର କାନ୍ଧରେ ଥିଲେ ଧନସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ; ମୁଖରେ ଥିଲେ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ମସ୍ତକରେ ଥିଲେ ବସ୍ତ୍ରଲାଭ ହୁଏ।