Adhyaya 50

Verse 1

नामैकोनपञ्चाशत्तमोध्यायः ब्रह्मोवाच / अहन्यहनि यः कुर्यात्क्रियां स ज्ञानमाप्नुयात् / ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯେ ଲୋକ ପ୍ରତିଦିନ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା କରେ, ସେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ପାଏ। ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

चिन्तयेद्धृदि पद्मस्थमानन्दमजरं हरिम् / उषः काले तु संप्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः

ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ଅଜର ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଉଷାକାଳ ଆସିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ସାରି ପରେ ସ୍ମରଣ କରୁ।

Verse 3

स्त्रायान्नदीषु शुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि / प्रतः स्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पापकृतो जनाः

ଶୁଦ୍ଧ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶୌଚ କରି ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାତଃସ୍ନାନରେ ପାପକର୍ମୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 4

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रातः स्नानं समाचरेत् / प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टष्टकरं हि तत्

ଏହିହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଋଷିମାନେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଅଦୃଷ୍ଟ—ଦୁହିଁ ଫଳ ଦେଏ।

Verse 5

सुखात्सुप्तस्य सततं लालाद्याः संस्त्रवन्ति हि / अतो नैवाचरेत्कर्माण्यकृत्वा स्नानमादितः

ସୁଖରେ ଶୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଲାଲା ଆଦି ସଦା ସ୍ରବିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ ନକରି କୌଣସି କର୍ମ କିମ୍ବା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 6

अलक्ष्मीः कालकर्णो च दुः स्वप्नं दुर्विचिन्तितम् / प्रतः स्नानेन पापानि धूयन्ते नात्र संशयः

ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ, କାଳକର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଦୁର୍ବିଚିନ୍ତା—ପ୍ରାତଃସ୍ନାନେ ପାପ ଧୋଇଯାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 7

न च स्नानं विना पुंसां प्राशस्त्यं कर्म संस्मृतम् / होमे जप्ये विशेषेण तस्मात्स्नानं समाचरेत्

ସ୍ନାନ ବିନା ମନୁଷ୍ୟର କୌଣସି ଶୁଭକର୍ମ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ; ବିଶେଷତଃ ହୋମ ଓ ଜପରେ। ତେଣୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କର।

Verse 8

अशक्तावशिरस्कं तु स्नानमस्य विधीयते / आर्द्रेण वाससा वापि मार्जनं कायिकं स्मृतम्

ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଅଶକ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ଶିରୋବର୍ଜିତ (ଆଂଶିକ) ସ୍ନାନ ବିଧିତ; କିମ୍ବା ଭିଜା ବସ୍ତ୍ରରେ ଦେହ ମାର୍ଜନ ମଧ୍ୟ କାୟିକ ଶୁଦ୍ଧି।

Verse 9

ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च / वारुणं यौगिकं तद्वत्षडङ्गं स्नानमाचरेत्

ବିଧିମତେ ଷଡଅଙ୍ଗ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ବ୍ରାହ୍ମ, ଆଗ୍ନେୟ, ବାୟବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ, ବାରୁଣ ଏବଂ ଯୌଗିକ ସ୍ନାନ।

Verse 10

ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः / आग्रेयं भस्मनाऽपादमस्तकाद्देहधूननम्

ବ୍ରାହ୍ମ ସ୍ନାନ—ମନ୍ତ୍ର, କୁଶ ଓ ଜଳବିନ୍ଦୁ ସହିତ ମାର୍ଜନ (ଶୁଦ୍ଧି); ଆଗ୍ନେୟ ସ୍ନାନ—ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ପାଦରୁ ମସ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହ ଧୂନନ/ଶୋଧନ।

Verse 11

गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम् / यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद्दिव्यमुच्यते

ଗାଈମାନଙ୍କ ଖୁରରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଳିରେ ଯେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ‘ବାୟବ୍ୟ’ (ବାୟୁ-ଶୁଦ୍ଧିକର) ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପ ଓ ବର୍ଷାସ୍ପର୍ଶରେ ଯେ ସ୍ନାନ ହୁଏ, ତାହା ‘ଦିବ୍ୟ’ ସ୍ନାନ ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 12

वारुणं चावगाहं च मानर्स त्वात्मवेदनम् / यौगिकं स्नानमाख्यातं योगेन हरिचिन्तनम्

ଜଳରେ ଅବଗାହନ (ଡୁବି ସ୍ନାନ) ‘ବାରୁଣ’ ସ୍ନାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମାନସ ସ୍ନାନ ହେଉଛି ଆତ୍ମବେଦନ—ସ୍ୱାତ୍ମଜ୍ଞାନ। ଯୋଗଦ୍ୱାରା ହରିଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ‘ଯୋଗିକ’ ସ୍ନାନ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 13

आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः / क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसम्भवं शुभम्

ଏହା ‘ଆତ୍ମତୀର୍ଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଏହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏହା କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ମାଳତୀରୁ ଜନ୍ମିତ, ସ୍ୱଭାବତଃ ଶୁଭ।

Verse 14

अपामार्गं च विल्वं च करवीरं च धावने / उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा भक्षयेद्दन्तधावनम्

ଦାନ୍ତ ପରିଷ୍କାର ପାଇଁ ଅପାମାର୍ଗ, ବିଲ୍ୱ କିମ୍ବା କରବୀରର ଦାତୁନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତରମୁଖ କିମ୍ବା ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

प्रक्षाल्य भुक्त्वा तज्जह्याच्छुचौ देशे समाहितः / स्नात्वा सन्तर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा

ଭୋଜନ କରି ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଅବଶିଷ୍ଟ/ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟକୁ ଯଥାବିଧି ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

आचम्य विधिवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः / संमार्ज्य मन्त्रै रात्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभैः

ବିଧିମତେ ନିତ୍ୟ ଆଚମନ କରି, ବାକ୍‌ସଂଯମରେ ପୁନର୍ବାର ଆଚମନ କରିବ। ପରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା କୁଶ ଓ ଜଳବିନ୍ଦୁ ସହ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବ।

Verse 17

आपोहिष्ठाव्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः / ओङ्कारव्याहृतियुतां गायत्त्रीं वेदमातरम्

“ଆପୋ ହିଷ୍ଠା…” ଆଦି ପବିତ୍ର ବ୍ୟାହୃତି, ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଓ ଶୁଭ ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ର ସହ, ଓଁକାର-ବ୍ୟାହୃତିଯୁକ୍ତ ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଜପ କରିବ।

Verse 18

जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद्भारस्करं प्रति तन्मनाः / प्राक्कूलेषु ततः स्थित्वा दर्भेषु सुसमाहितः

ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ମନକୁ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଉପରେ ନିବେଶ କରି ଜଳାଞ୍ଜଳିକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିବ। ପରେ ପୂର୍ବ କୂଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଦର୍ଭାସନରେ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ବସିବ।

Verse 19

प्राणायामं ततः कृत्वा ध्यायेत्सन्ध्यामिति श्रुतिः / या सन्ध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला

ତାପରେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି କହେ। ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟା ହିଁ ଜଗତର ପ୍ରସୂତି; ମାୟାତୀତ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍କଳ (ଅଖଣ୍ଡ)।

Verse 20

ऐश्वरी केवला शक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा / ध्यात्वा रक्तां सितां कृष्णां गायत्त्रीं वै जपेद्वुधः

ଗାୟତ୍ରୀ ହେଉଛି ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟୀ କେବଳ ଶକ୍ତି, ଯାହା ତତ୍ତ୍ୱତ୍ରୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ। ଗାୟତ୍ରୀକୁ ରକ୍ତ, ଶ୍ୱେତ ଓ କୃଷ୍ଣ ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ ତାଙ୍କ ଜପ କରିବ।

Verse 21

प्राङ्मुखः सततं विप्रः सन्ध्योपासनमाचरेत् / सन्ध्याहीनो ऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ଦ୍ୱିଜ ନିତ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ସନ୍ଧ୍ୟାହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଅଶୁଚି ରହେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଅନର୍ହ ହୁଏ।

Verse 22

यदन्यत्कुरुते किञ्चिन्न तस्य फलभाग्भवेत् / अनन्यचेतसः सन्तो ब्राह्मणा वेदपारगाः

ମଣିଷ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାହାର ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ସନ୍ତସ୍ୱଭାବୀ ଓ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମାତ୍ର ଫଳଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

उपास्य विधिवत्सन्ध्यां प्राप्ताः पूर्वपरां गतिम् / यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्म कार्ये द्विजोत्तमः

ବିଧିମତେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରି ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସେ ଗତି ପାଉନାହିଁ।

Verse 24

विहाय सन्ध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम् / तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सन्ध्योपासनमाचरेत्

ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ପ୍ରଣତି (ସନ୍ଧ୍ୟାର ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାସନା) ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଅସଂଖ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଏ; ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

उपासितो भवेत्तेन देवो योगतनुः परः / सहस्रपरमां नित्यां शतमध्यां दशावराम्

ସେହି ଉପାସନାଦ୍ୱାରା ଯୋଗସ୍ୱରୂପ ପରମ ଦେବ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ନିତ୍ୟବ୍ରତ—ସହସ୍ର ଉତ୍ତମ, ଶତ ମଧ୍ୟମ, ଦଶ ସର୍ବନିମ୍ନ।

Verse 26

गायत्त्रीं वै जपेद्विद्वान्प्राङ्मुखः प्रयतः शुचिः / अथोपतिष्ठेदादित्यमुदयस्थं समाहितः

ବିଦ୍ୱାନ୍ ନିୟମଶୀଳ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ପୂର୍ବମୁଖେ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରୁ। ପରେ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟକାଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁ।

Verse 27

मन्त्रैस्तु विविधैः सौरैः ऋग्यजुःसामसंज्ञितैः / उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम्

ତାପରେ ଋଗ୍, ଯଜୁଃ ଓ ସାମ ନାମରେ ପରିଚିତ ବିଭିନ୍ନ ସୌରମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମହାଯୋଗୀ, ଦେବଦେବ ଦିବାକରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପାସନା କରୁ।

Verse 28

कुर्वीत प्रणतिं भूमौ मूर्धानमभिमन्त्रितः / ॐ खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे

ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରୁ; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ—“ଓଂ ଖଖୋଲ୍କାୟ ଶାନ୍ତାୟ କାରଣତ୍ରୟହେତବେ।”

Verse 29

निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे / त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसो ऽमृतम्

ମୁଁ ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛି; ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣେ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ—ଆପଣେ ହିଁ ଜଳ, ଜ୍ୟୋତି, ରସ ଓ ଅମୃତ।

Verse 30

भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वो रुद्रः सनातनः / एतद्वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवनमुत्तमम्

‘ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ’ ଏବଂ ‘ଓଂକାର’—ସେଇ ସର୍ବ, ସନାତନ ରୁଦ୍ର। ଏହାହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟହୃଦୟ; ଏହା ଜପ କଲେ ଉତ୍ତମ ସ୍ତବନ ଲାଭ ହୁଏ।

Verse 31

प्रातः काले च मध्याह्ने नमस्कुर्याद्दिवाकरम् / अथागम्य गृहं विप्रः (पश्चात्) समाचम्य यथाविधि

ପ୍ରାତଃକାଳେ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଘରକୁ ଫେରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିୟମମତେ ପଶ୍ଚାତ୍ ଆଚମନ କରୁ।

Verse 32

प्रज्वाल्य वह्निं विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम् / ऋत्विक् पुत्रो ऽथ पत्नी वा शिष्यो वापि सहोदरः

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ବିଧିମତେ ଜାତବେଦସ୍ (ଅଗ୍ନିଦେବ)ଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ଋତ୍ୱିକ, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ସହୋଦର ଭାଇ ମଧ୍ୟ କରିପାରେ।

Verse 33

प्राप्यानुज्ञां विशेषेण जुहुयाद्वा यथाविधि / विना म (त) न्त्रेण यत्कर्म नामुत्रेह फलप्रदम्

ବିଶେଷ ଭାବେ ବିଧିମତେ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ନିୟମାନୁସାରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ନ ଇହଲୋକେ, ନ ପରଲୋକେ ଫଳଦାୟକ।

Verse 34

दैवतानि नमस्कुर्यादुपहारान्निवेदयेत् / गुरुं चैवाप्युपासीत हितं चास्य समाचरेत्

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଉପହାର ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରି ତାଙ୍କ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

वेदाभ्यासं ततः कुर्यात्प्रयत्नाच्छक्तितो द्विजः / जपेद्वाध्यापयेच्छिष्यान्धारयेद्वै विचारयेत्

ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ବେଦାଭ୍ୟାସ କରୁ; ମନ୍ତ୍ରଜପ କରୁ କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଉ; ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଧାରଣ କରୁ ଏବଂ ତାହା ଉପରେ ବିଚାର କରୁ।

Verse 36

अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्मादीनि द्विजोत्तमः / वैदिकांश्चैव निगमान्वेदाङ्गानि च सर्वशः

ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଧର୍ମାଦି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯତ୍ନରେ ଅବଲୋକନ କରୁ; ଏବଂ ବୈଦିକ ନିଗମ ଓ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗକୁ ସର୍ବଥା ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ।

Verse 37

उपयादीश्वरं चैव योगक्षेमप्रासिद्धये / साधयेद्विविधानर्थान्कुटुम्बार्थं ततो द्विजः

ଯୋଗକ୍ଷେମର ସିଦ୍ଧି ଓ ନିଶ୍ଚିତ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରୁ; ପରେ କୁଟୁମ୍ବ ପୋଷଣାର୍ଥେ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥସାଧନ କରୁ।

Verse 38

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थं मृदमाहरेत् / पुष्पाक्षतांस्तिलकुशान् गोमयं शुद्धमेव च

ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଶୁଦ୍ଧ ମୃଦା ଆଣୁ; ସହିତ ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ, ତିଳ, କୁଶ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଗୋମୟ ମଧ୍ୟ ନେଉ।

Verse 39

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरः सु च / स्नानं समाचरेन्नैव परकीये कदाचन

ନଦୀ, ଦେବଖାତ, ତଡ଼ାଗ ଓ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ଅଧିକାର ଥିବା ଜଳରେ କେବେବି (ଅନୁମତି ବିନା) ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 40

पञ्च पिण्डाननुद्धृत्य स्नानं दुष्यन्ति नित्यशः / मृदैकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि

ପାଞ୍ଚ ପିଣ୍ଡ (ଅଶୁଚିର ଗଠି) ନ ହଟାଇ ସ୍ନାନ କଲେ ସ୍ନାନ ପ୍ରତିଦିନ ଦୂଷିତ ହୁଏ। ଏକ ମୃଦାରେ ଶିର ଧୋଇବା, ଦୁଇ ମୃଦାରେ ନାଭିଠାରୁ ଉପର ଭାଗ।

Verse 41

अधश्च तिसृभिः क्षाल्यं पादौ षट्भिस्तथैव च / मृत्तिका च समुद्दिष्टा वृद्धामलकमात्निका

ଦେହର ଅଧୋଭାଗକୁ ତିନି ଅଞ୍ଜଳି ଜଳରେ ଧୋଇବ, ଏବଂ ପାଦକୁ ସେହିପରି ଛଅ ଅଞ୍ଜଳି ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବ। ଶୌଚାର୍ଥ ମୃତ୍ତିକା ‘ବୃଦ୍ଧାମଲକ-ମାତ୍ନିକା’ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 42

गोमयस्य प्रमाणं तु तेनाङ्गं लेपयेत्ततः / प्रक्षाल्याचम्य विधिवत्ततः स्नायात्समाहितः

ଗୋମୟର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ନେଇ ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେହରେ ଲେପ କରିବ। ପରେ ଧୋଇ ଦେଇ, ବିଧିମତେ ଆଚମନ କରି, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରିବ।

Verse 43

लेपयित्वा तु तीरस्थस्तल्लिङ्गैरेव मन्त्रतः / अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैरालिङ्गैर्वारुणैः शुभैः

ନଦୀତୀରେ ଦାଁଡ଼ି, ସେହି ଲିଙ୍ଗ-ଲକ୍ଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି କରି ଲେପ କରିବ। ପରେ ସେହି ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଶୁଭ ବାରୁଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରିବ।

Verse 44

त्नानकाले स्मरेद्विष्णमापो नारायणो यतः / प्रेक्ष्य ओङ्कारमादित्यं त्रिर्निमज्जेज्जलाशये

ସ୍ନାନକାଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ; କାରଣ ଜଳ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ। ଓଁକାରରୂପ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଳାଶୟରେ ତିନିଥର ନିମଜ୍ଜନ କରିବ।

Verse 45

आचान्तः पुनराचामेन्मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् / अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः

ଆଚମନ କରି ସାରି, ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ପୁନଃ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଆଚମନ କରିବ—“ହେ ବିଶ୍ୱତୋମୁଖ! ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ, ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ବିଚର କରୁଛ।”

Verse 46

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसो ऽमृतम् / द्रुपदां वा त्रिरभ्यस्येव्द्याहृतिप्रणवान्विताम्

ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ତୁମେ ବଷଟ୍କାର; ତୁମେ ଜଳ, ଜ୍ୟୋତି, ରସ ଓ ଅମୃତ। ବ୍ୟାହୃତି ଓ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଯୁକ୍ତ ଦ୍ରୁପଦାକୁ ତିନିଥର ଜପି ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 47

सावित्रीं वा जपे द्विद्वांस्तथा चैवाघमर्षणम् / ततः संमार्जनं कुर्यादापोहिष्ठामयोभुवः

ବିଦ୍ୱାନ ଦ୍ୱିଜ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଓ ଅଘମର୍ଷଣ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁ। ପରେ ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠା…’ ଓ ‘ଅୟୋ ଭୁବଃ’ ଜଳମନ୍ତ୍ର ସହ ମାର୍ଜନ-ଶୁଦ୍ଧି କରୁ।

Verse 48

इदमापः प्रवहतव्याहृतिभिस्तथैव च / ततो ऽभिमन्त्रितं तोपमापो हिष्ठादिमन्त्रकैः

ବ୍ୟାହୃତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କରି ଏହି ଜଳକୁ ପ୍ରବାହିତ/ଅର୍ପଣ କର। ପରେ ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠା…’ ଆଦି ଜଳମନ୍ତ୍ରରେ ସେହି ଜଳକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କର।

Verse 49

अन्तर्जलमवाङ्मग्नो जपेत्त्रिरघमर्षणम् / द्रुपदां वाथ सावित्ररिं तद्विष्णोः परमं पदम्

ଜଳ ଭିତରେ ମୁହଁ ତଳକୁ କରି ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଅଘମର୍ଷଣ ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ଜପ କର। କିମ୍ବା ଦ୍ରୁପଦା/ସାବିତ୍ରୀ ଓ ‘ତଦ୍ବିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍’ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼।

Verse 50

आवर्तयेद्वा प्रणवं देवदेवं रमरेद्धरिम् / अपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते

କିମ୍ବା ପ୍ରଣବ (ଓଁ) କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆବର୍ତ୍ତନ କରି ଦେବଦେବ ହରିଙ୍କୁ ଭଜ। ହାତରେ ଜଳ ନେଇ ମନ୍ତ୍ର ଜପି, ପରେ ମାର୍ଜନ (ଛିଟାଇ ଶୁଦ୍ଧି) କର।

Verse 51

विन्यस्य मूर्ध्नि तत्तोयं मुच्यते सर्वपातकैः / सन्ध्यामुपास्य चाचम्य संस्मरेन्नित्यमीश्वरम्

ସେହି ଜଳକୁ ମସ୍ତକରେ ରଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରି ଆଚମନ କରି, ନିତ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ।

Verse 52

अथोपतिष्ठेदादित्यमूर्ध्वपुष्पान्विताञ्जलिम् / प्रक्षिप्यालोकयेद्देवमुदयन्तं न शक्यते

ତାପରେ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିବା ପୁଷ୍ପସହ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବ। ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରି ଉଦୟମାନ ଦେବଙ୍କୁ ସିଧା ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 53

उदुत्यं चित्रमित्येवं तच्चक्षुरिति मन्त्रतः / हंसः शुचिषदेतेन सावित्र्या च विशेषतः

“ଉଦୁତ୍ୟଂ ଚିତ୍ରମ୍” ଏବଂ “ତଚ୍ଚକ୍ଷୁଃ” ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଜପରେ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ଦ୍ୱାରା, ଶୁଚିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହଂସ-ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରସନ୍ନ/ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 54

अन्यैः सौरैर्वैदिकैश्च गायत्त्रीं च ततो जपेत् / मन्त्रांश्च विविधान्पश्चात्प्राक्कूले च कशासने

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ସୌର ଓ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରସହ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରିବ। ପରେ ପୂର୍ବମୁଖୀ, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁନା ଥିବା କୁଶାସନରେ ବସି ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବ।

Verse 55

तिष्ठंश्च वीक्ष्यमाणोर्ऽकं जपं कुर्यात्समाहितः / स्फटिकाब्जाक्षरुद्राक्षैः पुत्रजीवसमुद्भवैः

ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଜପ କରିବ। ସ୍ଫଟିକ, ପଦ୍ମବୀଜ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ କିମ୍ବା ପୁତ୍ରଜୀବ ବୀଜର ମାଳାରେ ଜପ କରିବ।

Verse 56

कर्तव्या त्वक्षाला स्यादन्तरा तत्र सा स्मृता / यदि स्यात्क्लिन्नवासा वै वारिमध्यगतश्चरेत्

ସେଇ ଅନ୍ତରାଳରେ ଦେହଶୁଦ୍ଧି (ସ୍ନାନ/ପ୍ରକ୍ଷାଳନ) ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ—ଏହାହିଁ ବିଧି। ଯଦି ବସ୍ତ୍ର ଭିଜିଯାଏ, ତେବେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରହି ଚାଲିବା ଉଚିତ।

Verse 57

अन्यथा च शुचौ भूम्यां दर्भेषु च समाहितः / प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्य ततः क्षितौ

ନହେଲେ, ଶୁଚି ଭୂମିରେ ପବିତ୍ର ଦର୍ଭାସନ ଉପରେ ମନ ସମାହିତ କରି ବସି, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ନମସ୍କାର ଅର୍ପି, ପରେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायमाचरेत् / ततः सन्तर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा

ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଆଚମନ କରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

आदावोङ्कारमुच्चार्य नमो ऽन्ते तर्पयामि च / देवान्ब्रह्मऋषींश्चैव तर्पयेदक्षतोदकैः

ପ୍ରଥମେ ଓଂକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶେଷରେ ‘ନମୋ’ କହି ‘ତର୍ପୟାମି’ ବୋଲିବା ଉଚିତ। ପରେ ଅକ୍ଷତ-ମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ଦେବ ଓ ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 60

पितॄन्देवान्मुनीन् भक्त्या स्वसूत्रोक्तविधानतः

ଭକ୍ତିସହିତ, ନିଜ ଗୃହ୍ୟସୂତ୍ରରେ ଉକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପିତୃ, ଦେବ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 61

देवर्षोंस्तर्पयेद्धीमानुदकाञ्जलिभिः पितॄत् / यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणे

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରୁ। ଦେବତର୍ପଣେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଉପବୀତ ଭାବେ, ଋଷିତର୍ପଣେ ନିବୀତ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁ।

Verse 62

प्राचीनावीती पित्र्ये तु तेन तीर्थेन भारत / निष्पीड्य स्नानवस्त्रं वै समाचम्य च वाग्यतः

ହେ ଭାରତ! ପିତୃକର୍ମରେ ପ୍ରାଚୀନାବୀତୀ ହେବା ଉଚିତ। ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ର ନିଷ୍ପୀଡ଼ି, ଆଚମନ କରି, ବାକ୍-ସଂଯମରେ କର୍ମ କର।

Verse 63

स्वैर्मन्त्रैरर्चयेद्देवान्पुष्पैः पत्रैस्तथाम्बुभिः / ब्रह्माणं शङ्करं सूर्यं तथैव मधुसूदनम्

ନିଜ ନିୟତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର ଓ ଜଳ ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର—ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ।

Verse 64

अन्यांश्चाभिमतान्देवान् भक्त्या चाक्रोधनो हर ! / प्रदद्याद्वाथ पुष्पादि सूक्तेन पुरुषेण तु

ହେ ହର! କ୍ରୋଧରହିତ ହୋଇ ଭକ୍ତିସହ ଅନ୍ୟ ଅଭିମତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର। ପରେ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ସହିତ ପୁଷ୍ପାଦି ଅର୍ପଣ କର।

Verse 65

आपो वा देवताः सर्वास्तेन सम्यक् समर्चिताः / ध्यात्वा प्रणवपूर्वं वै देवं वारिसमाहितः

ଜଳ ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା; ତେଣୁ ଜଳଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ପୂର୍ବକ ଧ୍ୟାନ କରି, ଜଳରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି ଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କର।

Verse 66

नमस्कारेण पुषापाणि विन्यसेद्वै पृथक्पृथक् / नर्ते ह्याराधनात्पुण्यं विद्यते कर्म वैदिकम्

ନମସ୍କାରସହ ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଏକେକ କରି ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କର; ଆରାଧନା ବିନା ବୈଦିକ କର୍ମରେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 67

तस्मात्तत्रादिमध्यान्ते चेतसा धारयेद्धरिम् / तद्विष्णोरिति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु

ଏହେତୁ ସେହି କ୍ରିୟାର ଆଦି, ମଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତେ ଚିତ୍ତରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଧାରଣ କର; ‘ତଦ୍ବିଷ୍ଣୋଃ’ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପୁରୁଷସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା।

Verse 68

निवेदयेच्च आत्मानं विष्णवे ऽमलतेजसे / तदाध्यात्ममनाः शान्तस्तद्विष्णोरिति मन्त्रतः

ନିର୍ମଳ ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିବେଦନ କର; ଅଧ୍ୟାତ୍ମମନା ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ‘ତଦ୍ବିଷ୍ଣୋଃ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହା କର।

Verse 69

अप्रेते सशिरा वेतियजेत्वा पुष्पके हरिम् / देवयज्ञं पितृयज्ञं तथैव च / मानुषं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान्समाचरेत्

ପ୍ରେତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଗରୁଡାରୂଢ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏବଂ ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞ—ଦେବଯଜ୍ଞ, ପିତୃଯଜ୍ଞ, ମାନୁଷ୍ୟଯଜ୍ଞ, ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ—ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କର।

Verse 70

यदि स्यात्तर्पणादर्वाग्ब्रयज्ञं कुतो भवेत् / कृत्वा मनुष्ययज्ञं वै ततः स्वाध्यायमाचरेत्

ତର୍ପଣ ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ହେବ, ତେବେ ସେ କିପରି ସମ୍ଭବ? ପ୍ରଥମେ ମାନୁଷ୍ୟଯଜ୍ଞ କରି, ପରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଆଚର।

Verse 71

वैश्वदेवस्तु कर्तव्यो देवयज्ञः स तु स्मृतः / भूतयज्ञःऋ स वै ज्ञेयो भूतेभ्यो यस्त्वयं बलिः

ବୈଶ୍ୱଦେବ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ସେହିଟି ଦେବଯଜ୍ଞ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଭୂତଜୀବମାନଙ୍କୁ ଯେ ବଳି ଦିଆଯାଏ, ସେହିଟି ଭୂତଯଜ୍ଞ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 72

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च पतितादिभ्य एव च / दद्याद्भूमौ बहिस्त्वन्नं पक्षिभ्यश्च द्विजोत्तमः

ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଭୂମିରେ ବାହାରେ ଅନ୍ନ ରଖି କୁକୁର, ଶ୍ୱପଚ, ପତିତ ଆଦିଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ—ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 73

एकं तु भोजयेद्विप्रं पितॄनुद्दिश्य सत्तमाः / नित्यश्राद्धं तदुद्दिश्य पितृयज्ञो गतिप्रदः

ସତ୍ତମ ଲୋକ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏକ ଦ୍ୱିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରୂପେ ଏହାହି ପିତୃଯଜ୍ଞ, ଯାହା ଗତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 74

उद्धृत्य वा यथाशक्ति किञ्चिदन्नं समाहितः / वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत्

ସମାହିତ ମନରେ, ଯଥାଶକ୍ତି କିଛି ଅନ୍ନ ଅଲଗା କରି, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ଜାଣୁଥିବା ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ହିଁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 75

पूजयेदतिथिं नित्यं नमस्येदर्चयोद्द्विजम् / मनोवाक्कर्मभिः शान्तं स्वागतैः स्वगृहं ततः

ଅତିଥିଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସମ୍ମାନ-ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ମନ-ବାକ୍-କର୍ମରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଯଥାଯଥ ସ୍ୱାଗତ ସହ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 76

भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमन्नं तत्स्याच्चतुर्गुणम् / पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते

ଭିକ୍ଷା ବୋଲି ଏକ ଗ୍ରାସମାତ୍ର ଅନ୍ନକୁ କୁହାଯାଏ; ନିୟତ ପରିମାଣ ତାହାର ଚାରିଗୁଣ। କିନ୍ତୁ ଅତିପୁଷ୍କଳ ପରିମାଣ ‘ହନ୍ତକାର’ (ବିନାଶକାରୀ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଚାରିଗୁଣ ମାପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

Verse 77

गोदोहमात्रकालं वै प्रतीक्ष्यो ह्यतिथिः स्वयम् / अभ्यागतान्यथाशक्ति पूजयेदतिथिं तथा

ଗାଈ ଦୋହିବାକୁ ଯେତେ ସମୟ ଲାଗେ, ସେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜେ ଅତିଥି ପାଇଁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଅତିଥି ଆସିଲେ, ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 78

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद्विधिवद्ब्रह्यचारिणे / दद्यादन्नं यथाशक्ति अर्थिभ्यो लोभवर्जितः

ଭିକ୍ଷୁକକୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ବିଧିମତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କରି, ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 79

भुञ्जति बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन् / अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमः

ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାସାଥି ଭୋଜନ କରି, ବାକ୍-ସଂଯମ ରଖି, ଅନ୍ନକୁ ନିନ୍ଦା ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ—ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ କରେନାହିଁ, ସେ ଦୋଷଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 80

भुञ्जते चेत्स मूढात्मा तिर्यग्योनिं च गच्छति / वेदाभ्यासो ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रियाक्षमाः

ଯଦି ସେ ମୂଢାତ୍ମା ଏପରି ଭୋଗରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନି (ପଶୁ-ଯୋନି) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତେଣୁ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ବେଦାଭ୍ୟାସ କରି, ମହାଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାରେ ସକ୍ଷମ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 81

नाशयन्त्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा / यो मोहादथ वालस्यादकृत्वा देवतार्चनम्

ଦେବତାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନ ଶୀଘ୍ର ପାପ ନାଶ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେ ମୋହ କିମ୍ବା ଆଳସ୍ୟରେ ଦେବପୂଜା କରେନାହିଁ, ସେ ବିପରୀତ ଫଳ ଭୋଗେ।

Verse 82

भुङ्क्ते स याति नरकान्त्सूंकरेष्वेव जायते / अशौचं संप्रवक्ष्यामि अशुचिः पातकी सदा

ଯେ ନିଷିଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅଶୁଚି ଆହାର ଭୁଞ୍ଜେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂକର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ। ଏବେ ମୁଁ ଅଶୌଚ କହିବି; ଅଶୁଚି ସଦା ପାପୀ।

Verse 83

अशौचं चैव संसर्गाच्छुद्धिः संसर्गवर्जनात् / दशाहं प्राहुराशौचं सर्वेविप्रा विपश्चितः

ଅଶୌଚ ସଂସର୍ଗରୁ ହୁଏ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧି ସଂସର୍ଗ-ବର୍ଜନରୁ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହନ୍ତି ଅଶୌଚ ଦଶ ଦିନ ଥାଏ।

Verse 84

मृतेषु वाथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तम / आदन्तजननात् सद्य आचूडादेकरात्रकम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଦାନ୍ତ ଉଦ୍‌ଗମରୁ ଚୂଡାକର୍ମ (ମୁଣ୍ଡନ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୌଚ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ରାତି ଥାଏ।

Verse 85

त्रिरात्रमौपनयनाद्दशरात्रमतः परम् / क्षत्त्रियो द्वादशहेन दशभिः पञ्चभिर्विशः

ଉପନୟନ ପରେ (ଅଶୌଚ/ନିୟମ) ତିନି ରାତି; ତାହା ପରେ ଦଶ ରାତି। କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ବାର ଦିନ; ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଦଶ ଦିନ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଦିନ (ଆଚାରାନୁସାରେ)।

Verse 86

शुध्येन्मासेन वै शूद्रो यतीनां नास्ति पातकम् / रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्त्रावेषु शौचकम्

ଶୂଦ୍ର ଏକ ମାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଯତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୌଚ ନାହିଁ। ଗର୍ଭସ୍ରାବ ହେଲେ ମାସତୁଲ୍ୟ ଯେତେ ରାତି, ସେତେ ରାତି ଶୌଚ ପାଳନୀୟ।