Adhyaya 37
Gāyatrī-Kalpa: Sandhyā-Japa, Devī-Namaskāra, and Homa for Dharma, Kāma, and Moksha
ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡରେ ଆଚାର ଓ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧିର ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାଇ ହରି ଗାୟତ୍ରୀ-କଳ୍ପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ପରମତ୍ୱ, ପାପନାଶିନୀ ଶକ୍ତି ଓ ଜପର ସଂଖ୍ୟାବିଧି (108/1008)। ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା ପରେ ସାଧକ ଆଚମନ କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ପାପହରିଣୀ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ‘ଭୂର୍ଭୁବଃସ୍ୱଃ’ ସହ ଗାୟତ୍ରୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ବେଦମାତା ଆଦି ନାମ-ରୂପର ଦୀର୍ଘ ସ୍ତୁତି-ଆହ୍ୱାନ ମାଳା ଆସେ; ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱତତ୍ତ୍ୱ, ଭକ୍ତି ଓ ମନ୍ତ୍ରର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖାଯାଏ। ପରେ ସମିଧା ଓ ଘୃତରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସଂଖ୍ୟାରେ ହୋମ, ବହୁ ଆହୁତିର ବିଧାନ, ଏବଂ ଚନ୍ଦନ କିମ୍ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ପୂଜା କୁହାଯାଏ। ଶେଷରେ ପୁରଶ୍ଚରଣସଦୃଶ ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ଆହାରନିୟମ ସହ 1,00,000 ଜପ ଓ 20,000 ଆହୁତି—ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ସହ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦେବାକୁ କୁହେ। ଉପସଂହାରରେ ‘ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ’ ପ୍ରକାର ଅନୁମତିମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଧର୍ମାଚାର ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରବାହିତ କରାଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
षट्त्रिंशो ऽध्यायः हरिरुवाच / गायत्त्री परमा देवी भुक्तिमुक्तिप्रदा च ताम् / यो जपेत्तस्य पापानिविनश्यन्ति महान्त्यपि
ହରି କହିଲେ— ଗାୟତ୍ରୀ ପରମା ଦେବୀ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଯେ ତାଙ୍କୁ ଜପେ, ତାହାର ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।
Verse 2
गायत्त्रीकल्पमाख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं च तत् / अष्टोत्तरं सहस्रं वा अथवाष्टशतं जपेत्
ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଗାୟତ୍ରୀ-କଳ୍ପ (ବିଧି) ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହାକୁ 1008 ଥର କିମ୍ବା 108 ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
त्रिसन्ध्यं ब्रह्मलोकीस्याच्छतं जप्त्वा जलं पिबेत् / संध्यायां सर्वपापघ्नीं देवीमावाह्य पूजयेत्
ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାୟଂ—ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ-ଯୋଗ୍ୟତା ପାଇଁ ଶତବାର ଜପ କରି ଆଚମନ କରିବ। ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ସର୍ବପାପନାଶିନୀ ଦେବୀ ସନ୍ଧ୍ୟାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବ।
Verse 4
भूर्भुवः स्वः स्वमन्त्रेण युतां द्वादशनामभिः / गायत्र्यै नमः / सावित्र्यै सरस्वत्यै नमोनमः
ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ—ସ୍ୱମନ୍ତ୍ର ସହ ଦ୍ୱାଦଶ ନାମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ: ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମୋ ନମଃ।
Verse 5
वेदमात्रे च सांकृत्यै ब्रह्माणी कौशिकी क्रमात् / साध्व्यै सर्वार्थसाधिन्यै सहस्राक्ष्यै च भूर्भुवः
କ୍ରମେ ବେଦମାତା, ସାଂକୃତ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ, କୌଶିକୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସାଧ୍ୱୀ, ସର୍ବାର୍ଥସାଧିନୀ ଓ ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ—ଭୂଃ-ଭୁବଃର ରକ୍ଷିକା—ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।
Verse 6
स्वरेवं जुहुया दग्नौ समिदाज्यं हविष्यकम् / अष्टोत्तरसहस्रं वाप्यथवाष्टशन्त घृतम्
ଏହି ଭାବରେ ଅଗ୍ନିରେ ସମିଧା ଓ ଘୃତ-ହବିଷ୍ୟ ଦେଇ ହୋମ କରିବ। 1008 ଥର କିମ୍ବା 800 ଘୃତାହୁତି ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 7
धर्मकामादिसिद्ध्यर्थं जुहुयात्सर्वकर्मसु / प्रतिमां चन्दनस्वर्णनिर्मितां प्रतिपूज्य च
ଧର୍ମ, କାମ ଆଦି ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ହୋମାହୁତି ଦେବ। ଏବଂ ଚନ୍ଦନ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରତିମାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ଆରାଧନା କରିବ।
Verse 8
यथा लक्षं तु जप्तव्यं पयोमूलफलार्शनैः / अयुतद्वयहोमेन सर्वकामानवाप्नुयात्
ବିଧିମତେ ଦୁଧ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆହାର କରି ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବିଶ ହଜାର ଆହୁତିର ହୋମ କଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 9
उत्तरे शिखरे जाता भूम्यां पर्वत वासिनी / ब्रह्मणा समनुज्ञाता गच्छ देवि यथासुखम्
ଉତ୍ତର ଶିଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଭୂମିରେ ପର୍ବତବାସିନୀ ହୋଇ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ହେ ଦେବୀ, ଯଥାସୁଖ ଗମନ କର।
Frequently Asked Questions
Sandhyā is presented as the daily liminal time suited for purification and mantra-connection. By placing japa and worship at these junctions, the practice becomes a continuous discipline of inner cleansing, aligning the practitioner with dharmic rhythm and readiness for higher spiritual attainment.
The chapter links counted japa to two outcomes: pāpa-kṣaya (destruction of sins) and the dual fruit of bhoga and moksha. 108 functions as a stable daily minimum, while 1008 indicates intensified observance; the larger laksha-japa with homa is framed as a completion that yields siddhi-like fulfillment of aims.