Adhyaya 33
The Ninefold Rite (Navavidhi): Worship of Sudarśana-Cakra and the Disease-Destroying Hymn
ଆଚାରମୂଳକ ରକ୍ଷାବିଧିର ଅନୁକ୍ରମରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରୁଦ୍ର ହରିଙ୍କୁ ଗ୍ରହପୀଡା ଓ ରୋଗ ନାଶକ ସୁଦର୍ଶନ-ଚକ୍ର ପୂଜା ବିଷୟରେ ପଚାରନ୍ତି। ହରି କ୍ରମବିଧି କହନ୍ତି—ସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧି, ପ୍ରଣବପୂର୍ବକ ସୁଦର୍ଶନ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ନ୍ୟାସ, ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ଦିବ୍ୟଚକ୍ର ଧ୍ୟାନ, କିରୀଟଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଣ୍ଡଳରେ ଆବାହନ, ଉପଚାରାର୍ପଣ ଏବଂ ୧୦୮ ଜପ। ପରେ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତ, ସହସ୍ରାର ‘ନେତ୍ର’ସ୍ୱରୂପ, ପାପ-ଦୈତ୍ୟନାଶକ, ଗ୍ରହାତୀତ ଶକ୍ତି, କାଳ-ମୃତ୍ୟୁ-ଭୈରବରୂପ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କୃପାଳୁ ରକ୍ଷକ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ରୋଗମୁକ୍ତି, ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନରେ ପାପଦାହ ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକପ୍ରାପ୍ତିର ଯୋଗ୍ୟତା ଫଳ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
च नविधिर्नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः रुद्र उवाच / सुदर्शनस्य पूजां मे वद शङ्खगदाधर / ग्रहरोगादिकं सर्वं यत्कृत्वा नाशमेति वै
ଏହିପରି ‘ନବବିଧି’ ନାମକ ବତ୍ତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଶଙ୍ଖଗଦାଧର! ମୋତେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ପୂଜା କହ; ଯାହା କରିଲେ ଗ୍ରହଦୋଷ, ରୋଗ ଆଦି ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଏ।
Verse 2
हरिरुवाच / सुदर्शनस्य चक्रस्य शृणु पूजां वृषध्वज / स्नानमादौ प्रकुर्वीत पूजयेच्च हरिं तत
ହରି କହିଲେ—ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ! ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ରର ପୂଜାବିଧି ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରି, ତାପରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
मूलमन्त्रेण वै न्यासं मूलमन्त्रं शृणुष्वच / सहस्रारं हुं फट् नमो मन्त्रः प्रणवपूर्वकः
ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ନ୍ୟାସ କରିବ; ଏବେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ—ପ୍ରଣବପୂର୍ବକ ଏହି ମନ୍ତ୍ର: ‘ଓଁ … ସହସ୍ରାରଂ ହୁଁ ଫଟ୍ ନମଃ’।
Verse 4
कथितः सर्वदुष्टानां नाशको मन्त्रभेदकः / ध्यायेत्मुदर्शनं देवं हृदि पद्मे ऽमले शुभे
ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ନାଶକ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମନ୍ତ୍ର ଭେଦକ ବୋଲି କଥିତ। ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଭ ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ଦେବ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
शङ्कचक्रगदापद्मधरं सौम्यं किरीटिनम् / आवाह्य मण्डले देवं पूर्वोक्तविधिना हर
ହେ ହର! ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ପଦ୍ମଧାରୀ ସୌମ୍ୟ କିରୀଟଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ମଣ୍ଡଳରେ ଆବାହନ କର।
Verse 6
पूजयेद्रन्धपुष्पाद्यैरुपचारैर्महेश्वर / पूजयित्वा जपेन्मन्त्रं शतमष्टोत्तरं नरः
ହେ ମହେଶ୍ୱର! ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପାଦି ଉପଚାରରେ ପୂଜା କର; ପୂଜା କରି ସାରି ମନୁଷ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଶେ ଆଠଥର ଜପ କରୁ।
Verse 7
एवं यः कुरुते रुद्र ! चक्रस्यार्चनमुत्तमम् / सर्वरोगविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं समाप्नुयात्
ହେ ରୁଦ୍ର! ଯେ ଏଭଳି ଚକ୍ରର ଉତ୍ତମ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 8
एतत्स्तोत्रं जपेत्पश्चात्सर्वव्याधिविनाशनम् / नमः सुदर्शनायैव सहस्रादित्यवर्चसे
ତାପରେ ସର୍ବବ୍ୟାଧିବିନାଶକ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଜପ କର—ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 9
ज्वालामालाप्रदीप्ताय सहस्राराय चक्षुषे / सर्वदुष्टविनाशाय सर्वपातकमर्दिने
ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ, ସହସ୍ରାର ଚକ୍ଷୁସ୍ୱରୂପ; ସର୍ବ ଦୁଷ୍ଟବିନାଶକ, ସର୍ବ ପାତକମର୍ଦ୍ଦିନେ ନମଃ।
Verse 10
सुचक्राय विचक्राय सर्वमन्त्रविभेदिने / प्रसवित्रे जगद्धात्रे जगद्विध्वंसिने नमः
ସୁଚକ୍ର ଓ ବିଚକ୍ରଧାରୀ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଭେଦ-ବିଧାନକାରୀ, ପ୍ରସବିତା ସବିତୃସ୍ୱରୂପ, ଜଗଦ୍ଧାତା ଓ ଜଗଦ୍ବିଧ୍ୱଂସକ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 11
पालनार्थाय लोकानां दुष्टासुरविनाशिने / उग्राय चैव सौम्याय चण्डाय च नमोनमः
ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଳନାର୍ଥେ, ଦୁଷ୍ଟ ଅସୁରବିନାଶକ; ଯିଏ ଉଗ୍ର ମଧ୍ୟ, ସୌମ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଚଣ୍ଡ-ପରାକ୍ରମୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 12
नमश्चक्षुः क्वरूपाय संसारभयभेदिने / मायापञ्जरभेत्रे च शिवाय च नमोनमः
ସର୍ବଦର୍ଶୀ ଚକ୍ଷୁସ୍ୱରୂପ, ସଂସାରଭୟକୁ ଭେଦ କରୁଥିବା, ମାୟାର ପଞ୍ଜର ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 13
ग्रहातिग्रहरूपाय ग्रहाणां पतेय नमः / कालाय मृत्यवे चैव भीमाय च नमोनमः
ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଗ୍ରହସ୍ୱରୂପ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; କାଳ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭୀମସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 14
भक्तानुग्रहदात्रे च भक्तगोप्त्रे नमोनमः / विष्णुरूपाय शान्ताय चायुधानां धराय च
ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଉଥିବା ଓ ଭକ୍ତଗୋପ୍ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର; ବିଷ୍ଣୁସ୍ୱରୂପ, ଶାନ୍ତସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 15
विष्णुशस्त्राय चक्राय नमो भूयो नमोनमः / इति स्तोत्रं महापुण्यं चक्रस्य तव कीर्तितम्
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ର ଚକ୍ରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର। ଏହିପରି ତୁମ ଚକ୍ରର ମହାପୁଣ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।
Verse 16
यः पठेत्परया भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति / चक्रपूजाविधिं यश्च पठेद्रुद्र जितोन्द्रियः / स पापं भस्मसात्कृत्वा विष्णुलोकाय कल्पते
ଯେ ଏହାକୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପଢ଼େ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ। ହେ ରୁଦ୍ର, ଯେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ଚକ୍ରପୂଜାବିଧି ପଢ଼େ, ସେ ପାପକୁ ଭସ୍ମ କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
Nyāsa functions as mantra-embodiment: the practitioner ritually ‘installs’ the mūla-mantra into the body and inner faculties, preparing the heart-lotus meditation and maṇḍala-invocation. In the chapter’s logic, efficacy depends on aligning speech (mantra), mind (dhyāna), and body (ritual acts) into one consecrated field.
The hymn identifies Sudarśana with supreme radiance, protective sovereignty over grahas, and the power that crushes sin and hostile forces. Within Purāṇic karma-ritual reasoning, such praise (stuti) coupled with devotion and discipline invokes divine protection that counteracts both visible illness and subtle causes (pāpa, graha-doṣa, abhichāra), restoring order in the embodied life.